|
Kleinere Beiträge in
Zeitungen und Foren Short Writings in Newspapers and Forums Gazete ve
Forumlarda Yazılar |
|||||||||
|
|
|
|
|||||||
|
Auf dieser Seite sind einige kürzere Artikel, die ich in der letzten
Zeit für Zeitungen geschrieben habe – meist als Leserbriefe – zu finden.
Hierbei handelt es sich entweder um veröffentlichte, nichtveröffentliche oder
nur teilweise veröffentlichte Beiträge meist nicht-wissenschaftlichen
Charakters. |
|||||||||
|
I n h a l t d i e
s e r S e i t e -
C o n t e n t s - İ ç i n d e k i l e r : 1. Zu
den hinterhältigen Terroranschlägen in den USA 2.
„Dialog mit Muslimen“ – Reaktion auf zwei Zeitungsartikel: „Distanz nicht nur symbolisch“ (Lokalausgabe Kierspe
der „Meinerzhagener Zeitung“ vom „Dialog über
Kreuzzug und Dschihad“ (Lokalausgabe Kierspe der „Westfälischen
Rundschau“ 3. Buchbesprechung
(Türkisch): „Bilim Adına Siyaset Yapmak – Karl Koch’un ‚Reise im
pontischen Gebirge und <Politik unter dem
Vorwand der Wissenschaft betreiben: Über die Übersetzung von 4. Antwort (Türkisch) auf die Reaktion von Muzaffer Arıcı auf obige Buchbe- „Muzaffer Arıcı’nın 27 Kasım 2001’de
Karalahana forumunda yayınlanan yazısına Seite 2 5.
Buchbesprechung von:
Ali Rafet ÖZKAN: Türkiye Çingeneleri <Die Zigeuner der Türkei, Türkisch>
Ankara 2000 (T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları) 6. Diskussionsbeitrag zum Thema Moscheebau in
Deutschland im „Forum der 7.
Bericht über zwei internationale Konferenzen zum Thema Zigeuner in der
Türkei 2005 |
|||||||||
|
Der folgende
Beitrag wurde am 11.September 2001 unter dem Eindruck der Terroranschläge in
New York und Washington geschrieben und an verschiedene Zeitungen geschickt.
Die „Tageszeitung“ („taz“) hat am 14.09.2001 <http://www.taz.de/pt/2001/09/14/a0166.nf/text.ges,1> und die Neue
Zürcher Zeitung am 18.09.2001 <http://archiv.nzz.ch/books/nzzmonat/0/$7NBPI$T.html> Teile daraus
als Leserbriefe veröffentlicht. Zu den hinterhältigen
Terroranschlägen in den USA Die Täter und die Verantwortlichen der
Terroranschläge in den USA haben sich außerhalb der menschlichen Gesellschaft
gestellt und sich auf die Stufe von Tieren begeben. Wenn auch offenbar noch keine gesicherten
Erkenntnisse über die Hintermänner vorliegen, so wird man sie wohl mit fast
100 %iger Wahrscheinlichkeit Muslimen, genauer gesagt Arabern anzulasten
haben. Die Beifallsbekundungen bei Palästinensern
und anderen Arabern zeigen, ebenso wie die palästinensischen
Selbstmordanschläge der letzten Zeit und dem Terrorismus früherer Jahre,
welch primitiver Geisteszustand bei Tätern und ihren Sympathisanten herrscht.
Wenn solche Perverse als Helden gefeiert werden, dann zeigen die Claqeure,
daß ihre Mentalität genauso pervers ist. Und da besitzen palästinensische Führer
(und mit ihnen westliche Sympathisanten) noch die Unverschämtheit, die Welt
für das arme palästinensisch-arabische Volk einnehmen zu wollen ? Einerseits klagen sie über ihre Toten in
dem Konflikt, andererseits werden sie als "Märtyrer" gefeiert, so
als ob Hirnverbrandheit schon die Eintrittskarte für das Paradies sein
könnte. Wenn dem so ist, welches Mitgefühl erwarten sie dann noch ? Wie wenig
diesen Leuten ein Menschenleben ist, weder eigenes noch fremdes, haben sie
immer wieder zur Genüge deutlich gemacht. Wenn sie schon bomben wollen, dann
nicht noch mit den Sympathien der Welt. Die palästinensischen Araber haben ihren
hinterhältigen Terrorismus schon vor der Gründung des Staates Israel begonnen
und eben bis heute fortgesetzt. Jüdische Palästinenser und ihre arabischen
Nachbarn könnten in Frieden und Wohlstand miteinander leben, doch war und ist
die muslimisch-arabische Arroganz nicht dazu bereit; Juden gelten schon seit
qur’anischen Zeiten als ihnen untergeordnet. Die nach Palästina
eingewanderten Juden und die Ideologen des Zionismus wollten jedenfalls ein
solches friedliches Miteinander. Was sich in den USA ereignet hat, ist
"nur" eine vielfach potentierte Form eines schon mittlerweile aus
dem unheiligen Land sattsam bekannten Fanatismus. Terrorismus, gleich wo er auch immer
stattfindet, darf politisch nicht auch noch belohnt werden. Politische
Unfähigkeit mit Barbarei zu kompensieren, darf keine Unterstützung bekommen
und erwarten. Die EU darf kein Geld mehr an die korrupte Palästinensische
Autonomiebehörde zahlen; die bisherigen Gelder sind vor allem in Waffen, den
Aufbau zahlreicher Geheimdienste, die die autoritäre Clique stützen und
Oppositionelle beseitigen, volksverhetzende Schulbücher und andere dunkele Kanäle
geflossen. Sollen sich doch die reichen arabischen Länder um ihre armen
palästinensischen Brüder und Schwestern kümmern, wenn ihnen an deren
Schicksal etwas gelegen sein sollte. Aber die täuschen eben nur Empörung vor,
wenn es Juden sind, die für den Tod von Arabern verantwortlich sind, nicht
aber wenn, wie z.B. in Algerien, weit mehr Menschen von arabischer Hand
getötet werden. Wenn Arafat "im Namen des
palästinensischen Volkes" den USA sein "Beileid" ausspricht,
dann könnte man das als lächerliches Theater bezeichnen, wenn es nicht so
traurig wäre. Diese doppelzüngige Schlange hat immer wieder bewiesen, daß
seine Worte keinen Pfifferling wert sind. Er verdient keine Unterstützung,
doch gibt es offenbar (leider) keine demokratische Alternative unter den
Palästina-Arabern, die auch die Macht hätten, das Steuer der dem Abgrund
zusteuernden Terrormaschine herumzureißen. Diejenigen, die sich bei ihren
hinterhältigen terroristischen Aktionen auf den Islam berufen, sind sich
offenbar nicht bewußt, welchen Schaden sie dieser Weltreligion zufügen. Sie
machen sich auch keine Gedanken darüber, daß sie den muslimischen
Minderheiten in nichtmuslimischen Ländern einen denkbar schlechten Dienst
erweisen und eine anti-islamische Stimmung befördern. Die Perversion des Islams,
ja von Religion überhaupt – sie hat es ja auch in der Geschichte des
Christentums gegeben – sollte von demokratisch gesinnten Muslimen viel
ernster genommen und stärker bekämpft werden, damit eine größere
islamisch-christlich/ jüdische Konfrontation weltweit rechtzeitig vermieden
werden kann, einer "Globalisierung", an der niemandem gelegen sein
kann. Die Gehirnwäsche, die die
Selbstmordattentäter und ihre Sympathisanten durchlaufen, und die sie in die
Tradition der Haschaschiyun, der Assassinen des Hasan as-Sabah stellen,
zeigt, wie tief eine menschenverachtende Meuchelmördermentalität im Mittleren
Osten verwurzelt ist. Welchen Vorteil für ihre Sache können die
Drahtzieher solcher Terrorakte eigentlich erwarten, wenn der überwiegende
Teil der zivilisierten Welt dem mit Abscheu begegnet ? Kann es mehr als die
Befriedigung eines Psychopathen über einen gelungenen Coup sein ? Es ist
nicht vorstellbar, daß die Tat dieses Abschaums der Menschheit den
palästinensischen Arabern einen Vorteil bringt – im Gegenteil, Israels
Maßnahmen gegen den Terrorismus werden in der Welt mehr Verständnis finden. Ist solchen Terroranschlägen, wenn man
denn nun die Drahtzieher herausfinden sollte, überhaupt anders als mit
Vergeltung zu begegnen ? Was würde es bedeuten, wenn man keine Vergeltung
üben würde ? Bei aller Wut und Trauer, eines gehört
jedoch auch hierher: Die USA und andere Mächte müssen endlich lernen, daß man
nicht menschenverachtende Diktaturen (in jüngster Zeit z.B. in Afghanistan)
oder Terrorgruppen (z.B. albanische) aus welchen Gründen auch immer offen
oder verdeckt unterstützen darf. Die jetzigen Terroranschläge sollten/ müssen
ein Umdenken bewirken. Das ist man den Opfern und ihren Angehörigen schuldig.
So schrecklich es auch ist, der barbarische Akt hat der Arroganz der
Großmacht USA seine Grenzen aufgezeigt. Dies soll und kann nicht im mindesten
diese niederträchtigen Taten rechtfertigen. |
|||||||||
|
|
|||||||||
|
Der folgende
Beitrag ist am 25.September 2001 als Reaktion auf Berichte in der Lokalausgabe
Kierspe der „Meinerzhagener Zeitung“ ("Distanz nicht nur
symbolisch") und der „Westfälischen Rundschau“ („Dialog über Kreuzzug
und Dschihad“), jeweils vom 24.09.2001 geschrieben worden, jedoch wegen der
Länge in keiner der beiden Zeitungen gedruckt worden. Er ist jedoch im
online-lokalFORUM Märkischer Kreis http://www.come-on.de/forum/YaBB.pl?board=lokales&action=display&num=192
erschienen. Distanz nicht nur symbolisch Multireligiöses Gespräch kommt nur langsam in Gang,
obwohl bei den Anwesenden ein guter Wille zu erkennen ist. Berührungsängste
und Sprachprobleme behindern noch das offene Gespräch und gemeinsame Gebet KIERSPE • Es sollte eine Geste der Höflichkeit sein. Kurz vor Beginn der Diskussion zwischen Vertretern der christlichen Kirche und des Islam nahm Sevat Koscun vom Ausländerbeirat Meinerzhagen seinen Stuhl aus der Mitte des Podiums und rückte ihn an den Rand des Podiums. Natürlich nur aus Rücksicht vor den anderen Diskussionsteilnehmern, schließlich musste Koscun für den anwesenden Hodscha Erol Önal übersetzen - und das sollte die anderen nicht stören. Und trotzdem, der Abstand zu den anderen Diskussionsteilnehmern war nun augenscheinlich: Auf der einen Seite die christlichen Vertreter, auf der anderen die moslemischen. Das Klassenzimmer, wo die Diskussion unter der Leitung
von Jürgen Rittinghaus stattfand, war gut gefüllt. Ob es schon vor zwei
Wochen einen solchen Gesprächsbedarf zwischen Christen und Moslems gegeben
hätte? Der Vertreter der evangelischen Seite, Ulrich Schreiber, ehemaliger
Schulpfarrer der Gesamtschule, drückte es deutlich aus: "Es musste wohl
erst zu einer Katastrophe kommen, dass sich die Friedfertigen der einzelnen
Religionen endlich zu einem Dialog zusammenfinden". Sobald der Glaube
dogmatisch ausgelegt werde, sei es gefährlich. Das gelte für den Nahen Osten
ebenso wie für Nordirland. "Gemeinsam müssen wir ein Bollwerk gegen die
radikalen Vertreter bilden", appellierte Schreiber an die Zuhörer und
fand auch Zustimmung von seinem katholischen Pendant Ulrich Schmalenbach. Allerdings, das "Gemeinsam" war im Vorfeld der
Diskussion ein heikles Thema. So suchte man Vertreter der evangelischen Kirchen-gemeinde
Kierspe vergeblich. Wie gut, dass Ulrich Schreiber seine Glaubensbrüder vor
einer Peinlichkeit bewahrte. Kleine Berührungs-ängste oder doch tiefe Gräben,
die erst ganz langsam zugeschüttet werden müssen? Größtes Problem am Samstag waren sicherlich die
Sprachschwierigkeiten. Nur selten wurden konkrete Fragen an die islamischen
Vertreter zur Zufriedenheit aller beantwortet. Immerhin wurde auch von
moslemischer Seite ganz deutlich, dass die Terrorakte aufs schärfeste
verurteilt werden. Erol Önal ließ von seinem Übersetzer Koscun die fünfte
Sure zitieren, in der es heißt, dass ein Mensch, der getötet wird, für die
gesamte Menschheit verloren ist. Ein klares Wort gegen Radikalismus und den
Terror. Beifall gab es dafür von den Zuhörern. Überraschend die folgende Aussage von Ulrich Schreiber.
Er nämlich ordnet die christliche Mission in einer solch unberechenbaren
Situation weit unten an. Viel wichtiger sei der Schulterschluss aller
Religionen gegen die Unfriedfertigen. "Die Kirchenleitungen müssen in
den Kontakt mit dem Islam kommen", wiederholte er eine Forderung der
Landessynode. Und dem Wunsch nach einem gemeinsamen Friedensgebet von evangelischer, katholischer und islamischer Seite kam am Ende nur die christliche Seite nach. Ob das wiederum ein Übersetzungsproblem war, blieb unklar. Immerhin: Ulla Reyher, die maßgeblich das Kiersper Allerlei organisierte, regte einen Initiativkreis an, der aus dem Vorbereitungsgremium zum Bürgerfest hervorgehen soll. An diesem freilich sollen alle Interessierten teilnehmen können. Bei vielen Diskussionszuhörern bleibt die Hoffnung, dass
dieses erste Zusammentreffen erst der Anfang und nicht das Ende eines
fruchtbaren Dialogs war. Noch allerdings liegen einige Steine im Weg. Und die
Distanz trotz aller Lippenbekenntnisse an diesem Abend war immer noch groß.
Der sichtbare Abstand auf dem Podium war nicht nur symbolisch. • bel © [24.09.2001] Märkischer Zeitungsverlag GmbH & Co.
KG Dialog
über Kreuzzug und Dschihad Kierspe. Es war ein Anstoß - mehr nicht. Mehr konnte die
Podiumsdiskussion mit Vertretern der beiden großen christlichen Kirchen und
des Islam auch nicht sein. Allerdings brachte sie wohl niemanden der rund 35
Zuhörer wirklich weiter.
Die Diskussion, lange vor den Terroranschlägen in den
USA geplant, sollte den Dialog zwischen den Religionen fördern. Die
Ausführungen von Pfarrer Ulrich Schreiber, der auch im Namen seines
katholischen Amtsbruders Ulrich Schmalenbach - als Vertreter der christlichen
Kirche - sprach, waren eindeutig. Die christliche Kirche, die auf der
Trinität Gott, Jesus Christus und Heiliger Geist beruht, "ist noch unfertig
und auf dem Weg". Schreiber wurde sehr deutlich und nahm kein Blatt vor
den Mund: "Die Kirche ergeht sich in nachrangiger Dogmatik, pflegt auch
schlimme Traditionen wie in Nordirland und nimmt noch immer das Wort Kreuzzug
in den Mund, während sie sich das Wort Dschihad verbietet." Sein Kollege
Schmalenbach ergänzte: "Niemand hat den Stein der Weisen in der
Hand." Schwierigkeiten gab es bei der Übersetzung des
Meinerzhagener Hodschas Erol Önal. Cevat Coskun, Vorsitzender des
Ausländerbeirats, hatte das Dolmetschen übernommen, gestand den Zuhörern aber
vorneweg, dass es an einigen Stellen hapern könne. Und dass dem so war, merkten auch die meisten Besucher. Oft konnten sie kaum unterscheiden, ob Coskun seine Meinung oder die des Hodschas kundtat. Denn auf viele Fragen antwortete Coskun, ohne sie vorher dem Hodscha zu übersetzen. Nicht nur die Zuhörer monierten dies. Ulrich Schreiber sprach es klar aus: "Fragen Sie doch bitte den Hodscha." Erol Önal stellte den Islam als friedliebende Religion
dar. Er wiederholte das Zitat aus dem Koran, das er bereits kurz nach den
Angriffen auf das World Trade Center gebraucht hatte: "Wer einen
unschuldigen Menschen tötet, der tötet die gesamte Menschheit." Doch im
Islam gebe es keinen Terror. Dschihad, oft mit "Heiliger Krieg"
übersetzt, bedeute wörtlich "Anstrengung" - Anstrengung, das
Schlechte aus der Welt zu schaffen. Die Palette des "Schlechten"
reiche dabei von Arbeitslosigkeit bis zum Terrorismus. Dass zwischen dem, was die Religion predigt, und dem,
was die Gläubigen tun, manchmal ein großer Unterschied liegt, zeigte Ulrich
Schreiber am Beispiel Nordirland auf. "Kein Protestant darf Bomben auf
einen Katholiken werfen oder andersherum. Trotzdem tun sie es." Dabei handele es sich um "gesellschaftliche
Entgleitungen", die nicht mehr viel mit der Religion zu tun haben.
"Immer wenn die Nachsilbe ,-istisch´ im Spiel ist, wird´s
kritisch." Auch Ulrich Schmalenbach sprang auf diesen Zug auf:
"Religion ist keine ausschließlich rationale Angelegenheit und kann
deshalb ausgenutzt werden. Menschen sind mit Versprechen auf das Seelenheil
zu brutalsten Handlungen fähig, die im Gegensatz zum Glauben stehen." Moderator H. Jürgen Rittinghaus und eine Zuhörerin
versuchten den Bogen von den Anschlägen in New York und Washington wieder auf
das Thema zu lenken: "Ich bin bereit, vor meiner eigenen Hautür zu
kehren. Deshalb möchte ich nicht über den USA-Terror reden, sondern hier in
Kierspe in den Dialog treten." Pfarrer Schreiber erntete für seinen Vorschlag,
"einen Schulterschluss der Friedfertigen" anzustreben, Applaus von
allen Seiten. Dass es bis zu dieser Einigkeit noch ein langer Weg ist, zeigte
die abschließende Bitte von Mitorganisatorin Ulla Reyher um ein Gebet der
jeweiligen Vertreter. Während Erol Önal wiederholte, dass Gott die Menschheit
von Terror befreien möge, sprach Hubert Sudahl (kath. Gemeinde) das
Friedensgebet von Franz von Assisi. Dabei verharrten nicht nur die Christen
still und nachdenklich, sondern auch die anwesenden Muslime. Von Manuela Steller Hier nun der eigene Beitrag zu obigen Zeitungsberichten: Dialog
mit Muslimen Vorausgeschickt
sei, daß ich bei dem interreligiösen Dialog in Kierspe nicht anwesend war und
mich daher lediglich auf die Online-Artikel in der Lokalpresse beziehen kann. Wenn
auch die Kiersper Veranstaltung schon vor den hinterhältigen Terroranschlägen
in den USA geplant war, in verschie-denen anderen Orten Deutschlands und in
vielen Köpfen "bedurfte" es erst eines solchen
"Hammerschlages", um Menschen wachzurütteln und sich Gedanken über
ihre muslimischen Nachbarn zu machen. Manch einer macht sich dabei falsche
Gedanken, sieht nun mißtrauisch in jedem Muslim einen potentiellen
Terroristen, beschimpft oder beleidigt "wildfremde" Menschen, deren
Anschauungen und Lebensgeschichte er gar nicht kennt, den er jedoch, aus
welchen Gründen auch immer, als "Islamisten" ansieht. Dabei ist es
in letzter Zeit auch gehäufter zu Gewalttätigkeiten gegen Personen oder
muslimische Einrichtungen gekommen. Ohne
zynisch sein zu wollen, haben die Terroranschläge jedoch eben auch etwas
Positives bewirkt. Nichtmuslime stellen sich vor die muslimische Minderheit
in diesem Lande, christlich-muslimische Dialoge, manchmal um die dritte
"abrahamitische" Religion erweitert, finden plötzlich häufiger
statt, nach etwa 40 Jahren muslimischer Einwanderung nach Deutschland. Wohin
dieses – auch der Kiersper Dialog – führt, ob sich daraus eine Kontinuität
entwickelt, wird sich zeigen. Zu tun gibt es eine ganze Menge. Der
Islam wurde in Deutschland bisher vielfach zu einer Hinterhofreligion
isoliert. Wenn nun hier und dort Muslime eigene Moscheegebäude errichten
wollen, in denen sie sich wohl- und heimisch fühlen können, und nicht mehr
nur Gebetsräume in alten Fabrikhallen nutzen wollen, dann regt sich in den
meisten Fällen zunächst einmal Widerstand von der einheimischen
"christlichen" Bevölkerung. Ich spreche da nicht aus dem
"hohlen Bauch", sondern habe etliche Fälle aus verschiedenen Teilen
des Landes gesammelt. Bemerkenswert
(oder auch nicht ?) ist, daß man die Nachfahren der Kreuzfahrer besonders
häufig (aber nicht nur) in dem Umfeld von Parteien mit einem "C"
auf der Fahne antrifft. Wenn
Bebauungspläne, Lärmschutzbestimmungen, Parkplatz- und sonstige Argumente
gegen einen Moscheebau nicht mehr "ziehen" und man den Bau
"zulassen" muß, dann nicht selten mit der Auflage, auf ein Minarett
zu verzichten. Und wenn dann die christlich-abendländische Toleranz so
unerhört weit geht, daß selbst ein Minarett nicht mehr ausgeschlossen wird,
dann besteht man in der überwiegenden Zahl der Fälle darauf, daß ein ezan
(Türk., Gebetsruf) nicht in die Flüstertüte kommt. Es werden dann meist
vordergründig Lärmschutzbestimmungen angeführt, wobei Messungen häufig einen
geringeren Dezibel-Wert als beim Straßenlärm ergeben, das eigentliche Problem
liegt jedoch woanders und wird nicht selten auch ausgesprochen. Da hört man
dann, das sei "im abendländischen Kulturkreis nicht vorgesehen"
(ein Kasseler Stadtbaurat; Frankfurter Rundschau vom 30.11.2000) oder:
"Die Leute fragen sich doch: Leben wir noch in Deutschland ?" (der
Vorsitzende der CDU-Ratsfraktion in Duisburg; Berliner Morgenpost vom
14.2.1997), oder: "Zu fragen sei, warum zur Ausübung eines Grundrechtes
ein Lautsprecher vonnöten sei – deshalb dränge sich der Verdacht auf, daß
hier Fakten geschaffen und demonstriert werden solle, daß der Islam nun auch
in Dillenburg eine feste religiöse und politische Größe ist." (ein
Vertreter der CDU Dillenburg; Dill-Post vom 13.11.2000). Gerade letztere
Reaktion macht deutlich, daß man islamische Religionsausübung am liebsten
unsichtbar machen möchte und an einem gleichberechtigten Nebeneinander
verschiedener Religionen und Kulturen gar nicht interessiert ist. Es ist
schon traurig, wenn sich Muslime ihr Recht auf freie Religions-ausübung erst
vor einem Verwaltungsgericht erstreiten müssen, wie in Dillenburg geschehen,
was dann sicherlich nicht zu einem sozialen Frieden beiträgt. Weitere
"Blüten" aus dem "Dillenburger Religionsstreit" schärfen
das Bild von der Mentalität mancher christlicher Abendländer: da ist von der
"schleichenden Islamisierung des Abendlandes" die Rede und:
"dies passt nicht in das christliche Abendland"; da wird der
Muezzinruf als Teil eines "Kulturmachtkampfes innerhalb der historischen
Auseinandersetzung zwischen Orient und Okzident" hochstilisiert (alles
Aussagen des CDU-Fraktionschefs in Dillenburg; Dill-Post vom 5.12.2000).
Übrigens wurden die erlaubten 60 Dezibel des ezan dort von dem viel größeren
Straßenlärm direkt nebenan verschluckt. Was
die "schleichende Islamisierung des Abendlandes angeht, so sei hier nur
einmal auf die Situation in einer deutschen Großstadt (Berlin) mit einem
Bevölkerungsanteil von ca. 210.000 Menschen, die aus einem islamischen Land
kommen (also nicht alles Muslime) verwiesen, wo es (im Jahre 1998) 72
Moscheen bzw. Gebetsstätten gibt, neben 393 evangelischen und 171
römisch-katholischen Kirchen und 368 Kirchen anderer christlicher
Denomi-nationen (nach: Gerdien Jonker: Von der Mehrheit zur Minderheit – Die
Verortung der islamischen Gemeinen im deutschen Umfeld, in: Kern und Rand –
Religiöse Minderheiten aus der Türkei in Deutschland, hrsg. v. G.Jonker,
Berlin 1999, S.131-146). Ein
ebenfalls merkwürdiger Ablehnungsgrund wurde von dem Sprecher einer
Bürgerinitiative "Keine Moschee in Niederzell" (bei Schlüchtern/
Hessen) vorgebracht: "Wir sind eine demokratische Gesellschaft, in der
die Muslime keine Prachtmoschee zum Beten brauchen." (Fuldaer Zeitung
vom 22.6.2001). Überregionale
"Berühmtheit" hat der Bürgermeister der Gemeinde Ansfelden im
Bezirk Linz (Österreich) mit seinem Ausspruch "uns ist das Ansfeldener
Hühnergeschrei noch lieber als wenn ein Muezzin runterrufen würde"
erlangt (Der Kurier <Wien> vom 4.9.2001). Auch
in Meinerzhagen sind offenbar Unterschriften gegen den angeblichen
"Lärm" des gar nicht einmal fünfmaligen ezan von der dortigen
Moschee gesammelt worden. Hier ergibt sich auch eine Aufgabe für die
christlichen Geistlichen, deren Kirchen-glocken im übrigen viel häufiger und
viel größeren Lärm verursachen, in ihren Gemeinden Toleranz für Andersgläubige
zu werben, wenn denn ein interreligiöser Dialog überhaupt einen
"sittlichen Nährwert" und eine Perspektive haben soll. Den
Streit um den ezan von einer Moschee hat übrigens einmal das Duisburger
Institut für Sprach- und Sozialforschung dokumentiert: "Der Ruf des
Muezzin – Ein Lehrstück über die Neigung deutscher BürgerInnen, eine Religion
als Anlaß zu rassistischer Diskriminierung zu mißbrauchen statt religiöse
Toleranz zu üben" (hrsg. und kommentiert von Martin Dietzsch, Margaret
Jäger, Siegfried Jäger, Ulrike Schulz, Duisburg 1997). Dem
immer mal wieder zu hörenden Argument, der Bau einer Moschee bedeute
Abkapselung muß die Frage entgegengehalten werden, ob es denn wünschenswerter
sei, wenn möglichst viele Muslime von ihrer Religion entwurzelt wären, wenn
sie nicht die soziale Geborgenheit, die auch eine muslimische Gemeinschaft
(vielleicht noch mehr als die landläufige volkskirchliche Gemeinde) bietet,
hätten. Wenn dann Bauplätze in Industriegebieten oder an Stadträndern
zugewiesen werden, dann ist die Abkapselung nicht nur vorprogrammiert,
sondern von der nichtmuslimischen Umgebung gewollt. Im übrigen liegt es an
den nichtmuslimischen Einheimischen, Kontakte herzustellen und
aufrechtzuerhalten, wenn sie denn keine Isolation der Muslime wünschen. Es
gibt auch andere, positive Beispiele aus Orten, wo man eine repräsentative
Moschee im orientalischen Stil als eine architektonische Bereicherung sieht,
wie z.B. Köln oder in kleineren Ort wie Spaichingen ("Spaichingen hat
jetzt a Moschee – und die isch wirklich schee"; Schwäbische Zeitung vom
25.5.2001) oder Lauingen. Im schwäbi-schen Lauingen hat übrigens der
Bürgermeister Georg Barfuß ein Buch veröffentlicht: "In Gottes und in
Allahs Namen – Zusammenleben mit Muslimen in einer kleinen Stadt" (Frankfurt/M.
2001). In
diesen Tagen redet und schreibt Hinz und Kunz darüber, was der Islam sei und
was nicht. Eine differenzierte Betrachtungs-weise, die über
Oberflächlichkeiten hinausgeht, findet sich dabei leider zu selten. Mittlerweile
sollte bekannt sein, daß es auch unter den "orthodoxen"
sunnitischen Gruppierungen – die Schiiten sind hier in der Minderzahl –
beträchtliche Unterschiede gibt. Daneben
leben beispielsweise in Köln (und ähnlich in anderen Städten) unter den als
Muslimen aus der Türkei angesehenen Migranten ein paar zehntausend Aleviten –
mit mindestens drei Gemeinden und dem Sitz der europäischen Föderation
alevitischer Gemeinden – mit deren Muslimsein es objektiv und von einer
wachsenden Zahl von Aleviten auch subjektiv so gesehen, "nicht weit her
ist". Die Aleviten erkennen die fünf Grundpfeiler des Islams nicht an
(weder Glaubensbekenntnis, Pilgerfahrt nach Mekka, Fasten im Ramadan, noch
fünfmaliges tägliches Gebet; lediglich Almosengeben hat bei ihnen, wie in den
meisten Religionen und Kulturen eine Bedeutung), haben keine Moscheen, halten
ihre Gottesdienste mit Musik und rituellem Tanz ab, wobei Männer und Frauen
fast gleichberechtigt und räumlich nicht voneinander getrennt teilnehmen. Die
Kierspe am nächsten gelegene Alevitengemeinde im Märkischen Kreis ist
übrigens m.W. in Altena zu finden. Den
toleranten und humanistisch eingestellten Aleviten "ideologisch"
nahestehend sind verschiedene mystische islamische "Orden"
(tarikat), z.B. die Mevlevi, von denen es in Deutschland ebenfalls einzelne
Kongregationen gibt. Es
gibt türkische Ausprägungen des Islam, arabische, indonesische usw.
Möglicherweise wird sich auch ein spezifischer Islam in Deutschland (oder
Europa) im Laufe der Zeit herausbilden. Das liegt nicht nur in der Hand der
Muslime, sondern hängt auch an den Rahmenbedingungen, an der
nichtmuslimischen Umgebung. Kurzum,
der Islam in Deutschland ist recht vielgestaltig und somit verbieten sich
generelle Urteile. Wenn
sich derzeit Muslims und teilweise auch Islamwissenschaftler
verständlicherweise beeilen, den Islam als humanistischer darzustellen, als
er in manchen Punkten ist, so mag man das als Nichtmuslim aufgreifen, sich
doch einmal intensiver mit dieser nach dem Christentum größten Religion in
Deutschland zu beschäftigen. Tatsächlich erleben derzeit Buchhandlungen und
Bibliotheken einen run auf Islam-Literatur. Bei
der "Beurteilung" einer Religion, wie sie dabei stattfindet, sei es
durch Anhänger dieser Religion oder durch Außenstehende, greift sich jeder
heraus, was ihm gerade in seinen ideologischen Kram paßt. Da mag man einmal
auf die geschriebenen Grundlagen der Religion zurückgreifen oder auch die
Praxis der gelebten Religion in Vergangenheit und Gegenwart, oder man
rekuriert auf bestimmte Strömungen innerhalb dieser Religion. Somit sind sehr
unterschiedliche "Urteile" über eine Religion möglich. Die
Möglichkeit der unterschiedlichen Interpretation etwa heiliger Texte und
religiöser Vorschriften finden sich in jeder Weltreligion; Fundamentalisten
gab und gibt es auch im Christentum, Judentum, Hinduismus usw. und nicht nur
im Islam; übrigens jeweils auch mit gewalttätigen Ausprägungen. Es
geht nicht unbedingt um die Frage, ob Gewalt explizit in einer Religion
verankert ist, sondern wie bestimmte Aussagen der Religion interpretiert,
d.h. den geänderten Verhältnissen seit dem Entstehen der Religion angepaßt
werden können oder auch nicht. Ein
Dialog kann dazu führen, daß für die Gläubigen der jeweiligen Religion die
toleranteren Seiten mehr Gewicht bekommen. Die
mangelnde Wahrnehmung der muslimischen Migranten und der Einwanderer
überhaupt und die Anerkennung ihrer Religion und ihrer Kulturen durch die
Einheimischen, zeigt sich schon in so einfachen Dingen wie der korrekten
Aussprache der Namen von etwa Migranten aus der Türkei (als der größten
Gruppe) durch Beamten auf Behörden, die tagtäglich, und das seit Jahren, mit
ihnen zu tun haben. Das hat schon häufig dazu geführt, daß die Betroffenen
selbst ihre Namen falsch, eben eingedeutscht wiedergeben – auch eine Art von
"Integration", genauer gesagt eine Anpassung an die Ignoranz vieler
Deutschen. Auch
Journalisten ist es offenbar nicht so wichtig, ob der Name eines Cevat
Coşkun korrekt wiedergegeben wird (im MZ-Artikel liest man Sevat
Koscun). Übrigens frage ich mich immer wieder, warum es deutschen Zeitungen
bei der heutigen Technologie nicht möglich ist, diakritische Zeichen zu
verwenden (hier: das Häkchen unter dem ‚s‘ von Coşkun), um Namen in der
richtigen Schreibung zu präsentieren. Die
wenigen hier aufgezählten Beispiele zeigen schon, wie wenig ernst vielfach
Migranten mit ihrer Sprache, Religion und überhaupt ihrer Kultur genommen
werden. Daß man sie dadurch isoliert – andererseits aber ihre
Integrationsbereitschaft infrage stellt – und so auch einer gewissen
(öffentlichen) sozialen "Kontrolle" entzieht, ist dann die logische
Folge. So
wie es früher, als es noch eine jüdische Gemeinde in Meinerzhagen gab, bei
nichtjüdischen Nachbarskindern durchaus üblich war, daß man z.B. zu Pessach
Mazzen mitbekam, so sollte sich auch heute mit den weitaus zahlreicheren
nichtchristlichen, eben muslimischen Nachbarn eine gewisse Teilnahme an deren
religiösem Geschehen "einbürgern". Die Gefahr, daß sich dann noch
in muslimischen Gemeinden antiwestliche Extremisten entwickeln und tummeln
können, dürfte sich dadurch schon verringern lassen. Die
"Re-Islamisierung" bei muslimischen Migranten aus der Türkei (es
leben aus diesem Staat auch nicht wenige nichtmuslimische Menschen unter uns)
im Vergleich zur Situation in der Türkei vor ihrer Einwanderung nach West-,
Mittel- und Nordeuropa ist nicht zuletzt auch im Zusammenhang mit ihrer
Isolierung durch die einheimische Bevölkerung und einem fehlenden Dialog auf
religiöser Ebene zu sehen. Beide
Seiten, die muslimische wie die christliche, müssen den interreligiösen
Dialog erst einüben, bevor er selbstverständlich wird und eine Befangenheit
abgebaut wird. Pfarrer könnten in ihren Gemeinden bei muslimischen Feiertagen
auf diese hinweisen. Sie könnten bei solchen Gelegenheiten die Moscheen in
ihrer Nähe aufsuchen und den Muslimen ihre Festtagswünsche übermitteln.
Teilweise hat es ja auch in Meinerzhagenen schon Besuche von Katechumenen in
der Moschee gegeben (z.B. MZ vom 4.4.2001, WR vom 4.4.2001). Der lokalen
Presse kommt dabei ebenfalls eine Aufgabe zu, der sie vielerorts allerdings
schon ansatzweise nachkommt (z.B. MZ vom 6.3.2001). Auch
mit Schulklassen werden mancherorts Moscheebesuche durchgeführt, doch sollte
das nicht immer ein "Ereignis" sein, sondern selbstverständlich werden,
wie übrigens auch Besuche in Synagogen. Wieso
haben Spitzenpolitiker, auf welcher Ebene auch immer, bisher kaum einmal eine
Moschee in ihrem Wirkungsbereich besucht ? Erst in den letzten Wochen besinnt
man sich darauf, daß es doch einmal an der Zeit wäre. Ein Migrant aus der
Türkei, seit 20 Jahren in Deutschland lebend, sagte nach dem Besuch von
Stoiber und Beckstein in der Nürnberger Moschee: "Ich bin stolz. Und
wenn ich hier wählen könnte, würde ich Stoiber wählen. Ehrlich !"
(Augsburger Allgemeine vom 21.9.2001). Und das, obwohl sich beide Politiker
in der Vergan-genheit alles andere als anderen Kulturen und Religionen
aufgeschlossen gezeigt haben. Dieses kleine Beispiel verdeutlicht zumindest,
welcher Nachholbedarf von Muslimen in ihrem Verhältnis zur nichtmus-limischen
Umwelt gesehen wird. Daß das erst nach Terroranschlägen und anschließenden
Übergriffen gegenüber Muslimen geschah, ist schon traurig. Erst
solche lebendigen Kontakte können manchen Konflikten vorbeugen und in
Krisenzeiten gemeinsames Handeln möglich machen. Damit würden vielleicht auch
extremistisch-islamischen Stimmen zum Schweigen gebracht werden können, die
teilweise nicht zu unrecht dem Westen eine anti-islamische Haltung und
Politik vorwerfen. Im
übrigen gibt es, was den interreligiösen Dialog angeht, schon mancherlei
Vorarbeiten, die sich allerdings noch nicht weit genug herum-gesprochen
haben. So liegt beispielsweise ein interreligiöses Gebetbuch vor: "Gott
in vielen Stimmen", hrsg. von Martin Lipps (Edition Quadrat, Mannheim 2001).
Gerade auch in der letzten Zeit hat es gemeinsame Gottesdienste mit Muslimen
gegeben (im Mai in Duisburg-Rheinhausen, Am 21. Sept. in Niederkassel bei
Köln, in Berlin und Bad Säckingen am 22.Sept., am 23.Sept. in Bonn, um nur
ein paar Beispiele zu nennen). Verschiedene Institutionen arbeiten bereits
seit Jahren an einem Dialog mit Muslimen, z.B. die "Ökumenische
Kontaktstelle für Nichtchristen" (ÖKNI) oder die
"Christlich-islamische Begegnung – Dokumentationsstelle" (CIBEDO,
Frankfurt/M.); außerdem haben verschiedene Kirchen Islambeauftragte
eingestellt. Man
kann nicht von jedem Muslim erwarten, daß er seine Religion in geeigneter
Weise Nichtmuslimen darstellen kann, genausowenig wie viele Einheimische, die
als Christen geführt werden, nicht in der Lage sind, die christliche Religion
adäquat zu erklären. Und areligiöse Menschen gibt es auch unter als Muslime
geltenden Migranten. Ein Dialog zwischen den Religionen wird auch daran ein
klein wenig ändern können; denn solche Dialoge sind immer geeignet, über die
eigene religiöse Tradition nachzudenken und sich ihrer, vielleicht zum ersten
Mal, bewußt(er) zu werden. Deshalb dürfen interreligiöse Dialoge nicht eine
plakative, einmalige Angelegenheit in "Krisenzeiten" und auf einem
Podium bleiben, sondern sie benötigen Kontinuität und einen "Sitz im
Leben", zum Nutzen aller, der Einheimischen wie der
"Zugeroasten". Am
3.Oktober wird in verschiedenen Orten Deutschlands ein "Tag der offenen
Moschee" begangen, übrigens nicht zum ersten Mal. Wenn es denn eines
solchen Tages bedarf, so sollte man ihn wenigstens nutzen. |
|||||||||
|
|
Kundgebung
zum Abschluß der hauptsächlich von der türkisch-islamischen Dachorganisation
DİTİB aber auch anderen Verbänden organisierten Anti-Terror-Demonstration
am 21.11.2004 in Köln mit lokaler und überregionaler deutscher Prominenz. (Foto: R.Benninghaus) |
||||||||
|
|
|||||||||
|
Der folgende Beitrag
ist eine Besprechung der Übersetzung eines Buches von Karl Koch ins
Türkische, für dessen Herausgabe
Muzaffer Arıcı (Ankara) verantwortich zeichnet. Die
Besprechung ist 2001 auf der Internetseite „Karalahana“ zur Kultur und
Geschichte des Ostschwarzmeergebietes erschienen und steht z.Zt. unter der
URL: http://www.karalahana.com/karadeniz/makale-benninghaus%201.htm Muzaffer
Arıcı hat im November 2001 dazu eine Entgegnung geschrieben, die
unter der gleichen URL und unter: http://www.rbenninghaus.de/reviews.htm zu
finden ist. Eine Entgegnung darauf ist daran anschließend zu lesen. |
|||||||||
|
|
|
|
|||||||
|
|||||||||
|
|
Bilim
Adına Siyaset Yapmak Karl Koch’un „Reise
im pontischen Gebirge
und türkischen Armenien" kitabının
çevirisi üzerine Rüdiger Benninghaus |
|
|||||||
|
Giriş 1999
yılında Sayın Muzaffer Arıcı, derlemesini
yaptığı ve Tahir Deveci tarafından Türkçeye çevirilen
„Rize" başlıklı bir kitapçığı bana hediye etti.
Kitap, Karl Koch (telafuzu: Kox) adında bir Alman botanik profesörünün*(1) 1843-44
senelerinde şarkta yaptığı bir seyahat raporunun
Doğu Karadeniz bölümünün çevirisidir. Bu
kitabın bende orijinal Almanca baskısının fotokopileri
bulunduğu için kitabı pek incelemedim. Geçenlerde bir Laz
arkadaşım bu kitabın orijinalini görmek istedi. Kitabın
çevirisinde eksiklikler ve saptırmalar olduğu konusunda bazı
şüpheleri vardı. Esasen piyasada pek nadir bulunan bir kitabın*(2) çevirisinde
böyle bir sahtekarlığın yapılabileceğini önce pek
düşünmedim. Bunu deneyen birisinin rezil olma tehlikesini göze
alması gerektiğini zannettim. Yanıldığım
ortadadır. Neyse,
Hemşinli (Melmanat/ Mermanat - Akbucak köyünden) Muzaffer
Arıcı’nın „derlediği" ve Of’lu Tahir Deveci’nin tercüme
ettiği 1991’de birinci, 1995’te de ikinci baskısı
yayımlanan bu kitabı, orijinaliyle
karşılaştırmaya başladım. Kitaplara
(orijinaline ve çevirisine) bakar bakmaz bazı çelişkiler gözüme
çarptı ve kitabı daha dikkatli incelemeğe başladım. Tabii
ki, iyi ve kötü çevirilere her zaman rastlanır, özellikle de Türkiye’de.
Fakat kötü bir çeviriyle, bilinçli ve maksatlı olarak orijinali
değiştirmek ayrı şeylerdir. Burada sözkonusu olan
çeviride hem düzensizlikler ve hatalar, hem de orijinalde olmayan eklemeler var;
ayrıca sorumlu olan kişi ya da kişilerin işine gelmeyen
bazı bölümler (cümleler) Türkçeye aktarılmamış. Sorumlu
kişinin çevirmen mi, çıkaran mı, kısacası kim
olduğu beni fazla ilgilendirmez, çünkü bu bir iki kişinin işi
değil, belli bir siyasi çevrenin etkisiyle olduğunu
düşünüyorum. Bu çevrenin fikir babasının Mehmet Fahrettin
Kırzıoğlu olduğu da bellidir.*(3) Önsözde
sayın Arıcı, Koch’un kitabının fotokopisinin temin
etmesinin çok zor olduğunu anlatmakla*(4) Karadeniz
halkına bu çevirisiyle ne kadar büyük bir hizmet verdiğini
belirtmeğe çalışıyor.*(5) İkinci
baskısının başında sayın „derleyen"
kitabın birinci baskısının yurt içinden ve
dışından gelen yoğun istek üzerine erken tükendiğini
söylüyor da, ama kitabın ikinci baskısı ancak dört sene sonra
gerçekleşti. Acaba kitabı kim satın aldı ve kimi
nasıl etkiledi ? Kitapta
indeks olmadığı için, önce Almanca ve Türkçe olarak
kitabın tüm bölümlerini vermek istiyorum. Önsöz ve ortografik bir
açıklamadan sonra: Erste
Übersteigung des pontischen Gebirges (s.1-40) (Pontos
Dağları’na yapılan ilk çıkış) Die Lehngaue
von Ispir und Pertakrek (s.41-83) (İspir ve Pertakrek timarları) Zweite
Übersteigung des pontischen Gebirges (s.84-118) (Pontos
Dağları’na yapılan ikinci çıkış) Lasistan
(s.119-157) (Lazistan) Artvin und
Artanutsch (s.158-199) (Artvin ve Ardanuç) Artahan und
die Kurquellen (s.200-234) (Ardahan ve
Kura nehrilerinin kaynakları) Pennek, Olti,
Narriman oder das Land der Taocher (s.235-265) (Penek, Oltu,
Narman veya Tao’luların memleketi) Die Eufrat-Quellen
und Erserum (s.266-317) (Fırat’ın
kaynakları ve Erzurum) Paßin und das
Quellengebiet des Araxes (s.318-364) (Pasinler ve
Aras’ın kaynak bölgesi) Chynys und der
Berg der tausend Seen (s.365-382) (Hınıs
ve Bingöl Dağı) Das Kloster
Johannes des Täufers und Musch (s.383-413) (Hazreti Yahya
Manastırı ve Muş) Bulanük und
Melasgerd (s.414-445) (Bulanık ve Malazgirt) Alaschgerd,
Kagysman und Kars (s.446-468) (Eleşkirt,
Kağızman ve Kars) Kitabın
sayfalanması Koch’un orijinaline göre yapılmıştır.
Sözkonusu kitabın ikinci bölümünün temin edilemediği belirtiliyor.
Böylece Türkçesinde 1’den 40’a ve 84’ten 157’e kadar bir sayfalanma
bulunuyor. Çevirilmemiş olan 41 ile 83 arasındaki sayfaların
hakikaten temin edilip edilemediğini bilemiyoruz, bazı bölümlerde
ise kitabı çıkaranlar „zorluk" çekmişler. Acaba
bu sayfaları da okusaydılar, Koch’u o kadar överler miydi ?
Kapağın iç kısmında sayın Arıcı şunu
yazıyor: „1843 yılında, araç gereçlerini, kâh hayvan
sırtında, kâh kendi sırtında <orijinali öyle>
taşıyarak, zor şartlarda, yılmadan, usanmadan, yöremizi
gezip, gördüklerini, akıcı, zarif ve gerçekci uslubu ile resim
çizer gibi gözümüzün önüne seren, Prof. Dr. Karl KOCH’un verdiği hizmet
çok büyüktür. Allah azizlerden eylesin." Saptırmalar Maksatlı
"saptırma" kitabın başlığıyla
başlıyor. Kitabın esas başlığı, „Reise
im pontischen Gebirge und türkischen Armenien" (yani ‘Pontos
<veya Pontik> Dağları’na ve Türk Ermenistanı’na
seyahatlar’) sadece „Reise im pontischen Gebirge" olarak
verilmiş. Onun dışında kitabın ilk bölümü de ön
kapağında yok, onun yerine kitabın içinde bulunduğu dizi
adı („Wanderungen im Oriente ...", yani ‘Şark
gezintileri’) ön plana çıkarılıyor. Ayrıca, „Pontos
Dağları", ‘Rize Dağları’ olarak çevirilmiş.*(6) Sık
sık „Konstantinopel" yerine tercümede ‘İstanbul’
bulunur, her ne kadar Koch zamanında o şehirin ismi Konstantinopel
olarak geçmişse de (1930'a kadar).*(7) Kitaptaki
bazı bölümlerin Türkçede değiştirilmemesi veya yok
olmamasını hayretle karşıladım (s.19); çünkü
Arıcı (ve başkaları) da horon oyunlarının öz be
öz Türk kökenli olduklarını tekrarlamaya doyamıyorlar:*(8) „Bize
dansın adının ‘Horon’ olduğu söylendi. Bu sözcük Yunanca
‘Choros‘ sözcüğünden geliyor mutlaka, bu da Yunancanın bu çevrede
ne kadar yaygın olduğunun bir delildir.“ Belki saptırmalar
içinde bir „hatadır". Fakat,
kitabın 23. sayfasında tekrar çizgilerine dönmüşler;
orijinalinin Türkçe çevirisinin: „Kumpusarova Süleyman Ağa elli yaşlarında görünüp
güçlü fakat dolgun, belki Gürcü kökenli bir yapısı vardı. Ona
rağmen yine dolgun olan yüzünün yapısı Ermeni bir çizgiye
sahipti ve özellikle büyük, çıkık burnu ve küçük oval gözleri biraz
Ermeni, belki daha çok Ermeni kanının damarlarında
bulunduğunu gösterir. Belki uzun bir zaman önce Hamam adındaki
reisleri, yüksek dağlarda fakat deniz tarafına yerleşip toprak
işgal ettiği Ermeni ailesindendi, ki o yer ondan Hamamaşen
(yani Hamam’ın yapısı) daha sonra bu sözcük yozlaşarak
Hemşin sözcüğüne dönüştü ve bugüne kadar da böyle
kaldı." şeklinde olması gereken bu bölümün Türkçe çevirisinde
ne Gürcü ne de Ermeni kelimelerine rastlanır. Konunun nasıl
saptırıldığını işte bu bölümde de
görüyoruz: „Süleyman Ağa’nın güçlü bir yapısı
vardı. Grisu yüzlü idi.
Elli yaşlarında görünüyordu. Çıkık burnu ve siyah küçük
gözleri, genişliğine, uzunca idi. Belki Hamam Beg yönetiminde
Hemşin toprağına gelenlerden, burayı
şenlendirenlerden kalan bir aile idi. Terbiyeli bir lehçe ile
konuşu-yordu. Türkçeden başka bir dil
yoktu" (s. 23). Bugünlerde
Hemşinli’leri (özellikle batı Hemşinli grubunu)
‘Oğuzlaştırmaya’ uğraşanlara Koch’un şu
sözlerinin ilginç gelmesi lazım:*(9) „...Hemşin
(Ermenilerin Hamamaşen); hiç bir Türk’ün henüz giremediğinin
söylendiği korkulu bölge ..." Tanınmış
coğrafyacılardan Carl Ritter, Hemşinliler hakkında
şunları yazıyor: *(10) „... bu
Hemşin derelerinin insanları ... ancak 200 sene önce baskı ve
çaresizlikten İslam’a teslim olup Türklerin zulmü ve vahşetinden
kurtulmağa çalışmışlar, fakat içlerinde eskisi gibi,
Hıristiyan kültürünü korumuşlar ve yalnız zahiri bir
şekilde Kuranın yolunu takip etmişler. Kadınları
Ermenice-lerinden başka bir dil tanımazlar; ..." Orijinal
kitabın 25. sayfasında yer alan bir kaç cümle ise Türkçe
çevirisinde kayıplara karışmış; aralarında
Koch’un Erzurum’u „Ermeni memleketinin başkenti" („Hauptstadt
des armenischen Landes") olarak anlattığı bölüm de
eksiktir. Türkçede
eksik olan 41 ile 83 sayfalarında ise çevirmenin kalemi herhalde greve
başladı; çünkü bu sayfa-larda çok fazla Ermeni ve Gürcü ’kokusu’
var. 41 sayfasındaki İspir’le ilgili bölümünden bir kaç cümle:*(11) „İspir’in
... Gürcü-Ermeni tarihinde özel bir
önemi var ..." „En eski
zamanlarda İspir Ermenistan’a bağlı idi; şehrinin nüfusu
en çok Ermeni kanının özelliğini taşıyor; ona
karşın köydeki insanları ... daha çok Gürcü halkıyla
yakınlık belirtiyor." Çevirmen veya hazırlayan herhalde „Grusier"
veya „grusisch"in ne olduğunu anlamamış olacak ki,
onu ‘Gürcü’ olarak tercüme etmek yerine „Grusi" olarak
bırakıyor (s. 6) veya „Grussich/ Gruisler" diye bozuk
bir şekilde veriyor.*(12) Çevirmen „Grusier" sözcüğünün Türkçe
karşılığının Gürcüler olduğunu bilmiyor
muydu acaba? Ya da bazı zorluklardan kaçmak için bilmiyormuş gibi
mi davranıyor? Ancak hazırlayan kitaba eklediği şu
dipnotta kendi tuzağına kendisi düşüyor (s.120, dipnot 1): „Laz ırkının, Megrel ve
Gürcü ırkıyla alakası olmadığını ne güzel
anlatıyor." Koch, Lazları Megreller ve
İmereti'lilerle fiziksel yapı bakımından
karşılaştırdığında portakal ve elma
karşılaştırmıyor ki, sadece elmanın
çeşitleri arasındaki farkları anlatıyor; yani her ne
kadar Laz, Megrel veya İmereti'liler arasında birtakım farklar
bulunsa da hepisi de esasen dil bakımından 'Gürcü
halklarından' dırlar, yani Kartvel dil grubundandırlar. Yani
hepsi elma; birisi portakal, öbürü elma falan değil. Koch’un demek
istediği budur. Trabzon halkının çoğunu
‘Karadeniz Türkleri‘ olarak görecek olursak, onların fiziksel
yapısı Niğde’li Türklerden veya Antalya Yörüklerinden
farklıdırlar tabii; yoksa ‘Karadeniz Türkleri‘ni
Arıcı’nın mantığıyla ayrı bir ’ırk‘
olarak mı sayalım ? Başka bir yerde (s.128) yine Gürcüler
söz konusu olunca, çevirmen Koch’u şöyle veriyor: „Bunlar öz
Gruiserler ile Lazların, her ne kadar sonuncular İslamı
seçmişlerse de aynı kökenden geldikleri varsayımı
onaylıyordu." Koch, Lazlar’ın Gürcü (Kartvel) kökeninden
olduklarını ‘ne güzel anlatıyor‘, değil mi ? Başka bir eserde de Koch,
Lazlar’ın ne kökenli olduklarını şöyle anlatıyor:*(13) „Herhalde
şüphe kalmadı ki, Lazlar ... ve Kolxis’liler aynı halk olup
dediğim gibi büyük Gürcü halkındandırlar." Ve yine Koch:*(14) „Lazlar, akrabaları olan
Megreller ve İmereti’lilerden biraz daha kısa boylu
görünüyorlar..." 53. sayfada: „Burada İspir
timarı ve bununla beraber esas Ermenistan bitip Gürcüstan veya iki
merkez yerine göre Pertakrek ve Kiskin olarak adlandırılan
timarı veya esas Gürcüstan, Mesketlerin veya Mosxilerin memleketi
(Mesxeti, Sa-M’sxe, Samsxe) başlıyor." 53. sayfada: „Pek büyük olan Sagus köyün
nüfusu ... Müslüman oldular (fakat ancak on yıllık devirlerden beri
..." 57-58. sayfalarında: „Rum olsun,
Ermeni veya Gürcü olarak dinine sadık kalanlar aynen bu isimleriyle
adlandırılır, fakat İslam’a dönmüş olan birisi
Türkiye’de muhteşem Osmanlı ismini taşıyor ve Rus
eyaletlerinde Tatar diye adlandırılıyor. Böylece Axaltsixe
civarlarındaki, yani anavatanındaki Gürcülere (esas Samsxe, yani
Mesketlerin <daha doğrusu: Mtsxet’ler> memleketi), bölge
Türklerin ellerine düştükten ve İslam dini kabul edildikten sonra
Osmanlı deniliyor, fakat oradaki Müslüman Gürcüler, Rusya o bölgeyi
satın aldıktan sonra Tatar ismini taşımağa
başladılar." İspir ve Artvin arasındaki Çoruh
havzası civarlarında 20 köyden oluşan „Pertakrek"
(Peterek ?) bölgesinde yaşayan köylüler hakkında Koch
şunları yazıyor (s.75): „Nüfus geçen yüzyılın sonunda
Hıristiyan oldukları söylenir < yani Koch’tan şöyle 50 sene önce>, fakat büyük ölçüde
Türk usulü zorla Müslümanlaştırılmıştır. ...
Başka bölgelerde olduğu gibi burada da nüfusun
çoğunluğunun Müslümanlaştırılması kan dökülerek
başlanmış. Şimdi iki köyde (Karmenik ve Xodoçur)
<s.76> yalnız Ermeni Katolik Hıristiyanlar otururlar,
başka dört köyde ise (Gudraşen, Nexax, Mogurgut ve Kevak) Rum ve
Ermeni Hıristiyanlar Müslümanlar arasında otururlar." Bunu
Türkçülerimiz duymak istemiyorlar tabii. Kitabın sonundaki yorumda
(s.158. „Rize yöresinin Türklerle meskün olduğuna dair kesin
tespitlerimiz [özet]" başlığı altında): „Osmanlı
hiç bir zaman - İstanbul dahil - dilini değiştir diye
azınlıklara baskı yapmadığı halde, ..."
Ve: „Hiç bir Ermeninin dil, din değiştirmediği, Rumlarla
beraber buradan göçtükleri vesikalarla sabittir." *(15) Sayın Arıcı ve
Sırtlı atalarının nasıl Müslüman
olduklarını bilmiyorlar ve herhalde bilmek te istemiyorlar.*(16) Belki o bölge
Rize dışında kaldığı için bu bölümlerin
çevirilmediğini söyleyecekler, fakat öyleyse ne diye Of, Sürmene,
Xotoçur ve kısmen İspir’i ile ilgili bölümlere yer veriliyor ? Benzer bir örneğe 156. sayfada
rastlanır; Türkçede okuyoruz: „Orada oturan
Hıristiyanlardır ve buna göre her yıl padişaha para,
insan gücü ve altın olarak belirli bir haraç vermek
zorundaydılar." Orijinalde ise ‘insan gücü' değil, „Knaben
und Mädchen" (oğlan ve kızlar) padişaha vermek
zorundaydılar. Koch’un
sözleri (s.134): „Die türkische Herrschaft lastet zentnerschwer auf ihm
..." Türkçede „Türk çevresi ... bu kişiye yükleniyordu
..." olarak veriliyor; halbuki Herrschaft ’tahakküm’dür.
Koch, elli kiloluk ağırlığı tanımlayan Zentner
kelimesini tahakkümmün çok ağır olduğu anlamında
kullanıyor. Neyse, çevirmen derebeyin omuzundaki Türk (yani
yabancı) hakimiyetin ağır gelmesine acıyıp onu biraz
hafifletmek istiyor, galiba. 143.
sayfada Koch’un, hemen hemen tüm doğu insanlarının
eşkiyalığa olan düşkünlüğünden sözeden
satırları da („der räuberische Hang fast aller Orientalen")
Türkçe çeviride bulunmuyor. 81.
sayfada ise Koch, karışık nüfuslu (Ermeni, Rum, Müslüman) köyü
olan Mogurgut’tan bahsederken, Ermeniler hakkındaki hislerini şöyle
ifade etmektedir: „Yalnız burada değil, bazı nadir örnekler hariç,
tüm seyahat boyunca üzücü rastlantılarım oldu ki Hıristiyanlar
ve özellikle Ermeniler tüm şarkta ahlak bakımından Müslümanlardan,
hatta haydutlardan ve şeytanperestlerden daha aşağı bir
seviyede bulunuyorlar; kutsal sayılan misafirperverliği bile zorla
gösteriyorlar." Osmanlı
makamları özellikle Hıristiyanları bıktıracak kadar
yabancıları konuk etmeye zorlamış olmalı ki (Mogurgut’ta
da öyle oldu) Koch’un onların misafirperverliği hakkında
yanlış izlenimler edinmesine neden olup kitabının
değişik sayfalarında Ermenilere karşı tavır
almasına neden oluyor. Bu, tabii ki kitabı çıkaranları o
kadar sevindirdi ki, böyle bir bölümü (s.89) faksimile olarak
bastırıp başka bir yerde de büyük bir zevkle kullandılar.*(17) Maalesef
kitabın beşinci bölümünü („Artvin ve Ardanuç")
çevirmemişler, belki de onların ilgisi dışında
kalmıştır. Fakat orada da icabında işlerine gelmeyen
bilgiler ortaya çıkardı: „Artvin kuşkusuz tüm Çoruh ve
(Türk) Kura bölgesinin en büyük ve en önemli şehridir ve özellikle
Axaltsixe'nin <Ahıska>Rusların eline düşmesiyle
önem kazanmıştır." (s.161) Ve
başka yerde, Artvin'deki Ermenileri anlattıktan sonra, Koch şunu
yazıyor: „Artvin'in nüfusu Gürcülerden oluşuyor ve Gürcüce
halkın dilidir, hem Hıristiyanların hem de
Müslümanların." (s.166) Oranın Gürcücesinin
Tbilisi'ninkinden daha temiz olduğunu belirttikten sonra, şöyle
devam ediyor: „...ondan anlaşılıyor ki, nerede dil en temiz
şekilde konuşuluyorsa orası esas Gürcüler'in eski
yerleşim bölgesidir, yani orta Kura bölgesi değil, kuşkusuz
yukarı Kura ve Çoruh bölgesidir, ..." (s.166). Yine
Livane (Artvin) bölgesi hakkında (s.167): „Kısa bir zaman
öncesine kadar, buralarda yalnız Hıristiyan dininin yaygın
olduğu bana anlatıldı; herhalde burada da Türk kaba kuvveti
İslamı birden buraya soktu. Müslüman aileler bile hala
Papazoğlu (yani Hıristiyan bir papazın oğlu) diye bir
isim taşıyor ve Livane'nin hükümdarı, Murad Ali Bey, dedesinin
Hıristiyan olduğunu bana anlattı. Aile içinde durmadan
Hıristiyan Gürcücesi konuşuluyor; dindar müminler çok açıkça
gâvurların dilinin aile içinde konuşulmasının her ne
kadar günah olduğunu bana anlattılar ise de, bu dilin kendilerine
Allah tarafından annelerinin sütüyle verilmiş olduğunu da
söylediler ..." Düzensizlikler
ve Bilgisizlikler Çeviri,
hatalar ve düzensizliklerle doludur. Çevirmenin, eski Alman harflerini iyi
okuyamadığını özellikle yabancı kelimelerden
anlıyoruz. Gerçi, biraz daha titiz çalışsaydı, onu da
doğru bir şekilde verebilirdi. Burada
tüm hataları sıralıyacak halimiz yok, ancak
bazılarını örnek olarak vermek istiyorum: Yer adları o
kadar çok yanlış veriliyor ki, bununla çalışmak isteyen
birisi, eğer kendisinde Almanca orijinali yoksa, epey zorluk çekecek.
Bir kaç örneğe bakalım: Tschabantz-Dereh (Çabantsdere) veya Tschabants Köyü
ya Çobandere/Çobanköy veya (aynı köy için) Cabaniz olmuş*(18) - düzensizlik
bir yana, Ermeni ismine benzediği için onu Türkleştirmeğe
uğraşmış olabilirler. Hyssus ‘Hussus’ olarak yanlış
aktarılmış (s. 4), Otz (Ermenicede ‘yılan’
anlamına geliyor) ‘Of’, Garuksa ‘Sorutsa’, Goloscha
‘Soloscha’, Padschatusi ‘Pandschatusi’ (s.5), Kutschuk Tschair (Küçükçayır)
‘Rutscuk Tschair’ (s.16), Rhizius nehri Türkçede ‘Ehizus’ olmuş
(s.8), Katila yerine ‘Natila’ verilmiş, Naschuwa
(Naşuva) ‘Rasawa’ olmuş (s.155), Selek 'Selet', Dschumbat
(Cumbat) 'Rumbat', Artaşin (Ardeşen) 'Artaçın' diye
veriliyor (s.125, 132, 134), Makria yerine 'Matri' veya 'Mahria'
okuyoruz (s.126). Ziche-Dschari (Zixe-Cari) bazen 'Zişe-çari
(s.124), bazen 'Zichedçori' (s.126) veya 'Zirhedçari' (s.127) olarak geçiyor.
Kisseh (Kise) yerine Türkçede 'Rizzeh/ Risseh' ortaya
çıkıyor ve Kissier (Kise'liler) 'Rissier' (s.126, 140).
Cimil Kalesi (Burg) Türkçede büyüyüp Cimil Dağı olmuş
(s.25). Kewak (Kevak) sık sık ‘Hevak’ olarak
yanlış okunmuş.*(19) Çevirmen,
benzer bir hatayı ‘Hala’ köyü konusunda yapmış, yani ‘Kale’
(orijinalinde Kala olarak) olacaktı (s.107). Koch’un
anlattığı Ischchan’ı çevirmen doğru dürüst
okusaydı herhalde „İşhan olabilir" diye bir not
ekleme gereğini duymayacaktı; Koch’un yazısından (‘ch’)
belliydi (s.90). Aynı titizlik eksikliğine „Arscharawasser
(Acara suyu olabilir)" sözcüğünde de rastlanır; yine Koch
onu net birşekilde Adscharawasser olarak vermiş (s. 91);
başka yerlerde Adschara 'Adçora/ Abçora' olarak Türkçede
varlığını sürdürüyor (s.154). Schawscheti-Tskhali
(Şavşeti Tsxali) Türkçede Çavşet-İçkale’ye dönmüş
(s.149). Çevirmen, Botschcha’yı (yani Borçka) ‘Boca’ olarak
veriyor (s.148). Pontus Euxinus‘dan çevirmenin haberi yoktu herhalde,
çünkü onu ‘Pontus Eurinus’ diye gösteriyor (s.150). „Tzanisches Gebirge" (Tzan
Dağları) Türkçede ‘Laz Dağları’ diye çıkıyor
(s.150); bu da doğru bir çeviri değil, bir yorumdur; her ne kadar
doğru bir yorum olsa da. „... das nicht unbedeutende Dorf Sanatis ..." („önemsiz
olmayan Sanatis köyü") yerine çevirmen ‘önemsiz bir köy’
<boşluk, yani köyün adı vermiyor> yazı vermiş
(s.149). Marmanat’ın
(M. Arıcı’nın köyü) Atina’dan 2 ½ saat uzak
olduğunu ancak Almanca orijinalinde okuyabiliriz (s. 24). Koch’un
sözettiği „Ruspa" köyü (s.13), Gümüşhane’deki
gümüş maden ocağı (s.40) ve Batum'daki Kakhaber Ova (Kaxaber
Ovası) (s.124) Türkçede kayboluyorlar. Koch’ta
Trabzon-Sürmene arası sekiz saatken, Türkçe çeviride bu mesafe altı
saate indirilmiş (s.2). „Mosynoi/ Mosynöken" olarak verilen
halk, Türkçede ‘Moshnoi/ Moshnöken’ olmuş (s.2-3).„Kolchier"
(bazen de tamamen yanlış olarak: ‘Kolschier, s.6) kim
oldukları Türkçede artık anlaşılmıyor, çünkü
‘Lochen’ olarak verilmiştir (s.3). Komnen
beyleri (Almanca: Komnenen) Türkçede ‘Kommenenler’ olmuş ve
Cenevizler de (Almanca: Genueser) ‘Genulser’ (s. 7). Kitabı
yayınlayanlar taa 1995’te Fransızlar'a ambargo koyuyorlar;
orijinalin 156. sayfasında yer alan ‘Fransız’ sözcüğü Türkçe
tercümesinde geçmiyor. „Yeryüzünün çok az ülkesi belki 200 yıldan fazla süre
aynı durumunu koruyordu." Burada çevirmen 2000 yerine 200 yılla yetiniyor
(s. 7). Bir Laz bilim adamı (Almancası
„Schriftgelehrter") - esasen öyle söylemek te doğru
değil, bahsedilen İbrahim Efendi sadece okuma yazma bilen bir
adammış - Türkçede ‘kadı’ oluyor (s.1). Şarabı seven
(s.87) bir kadıyı da pek düşünemiyoruz, ancak bir kaç sene bir
Alevi köyünde kaldıktan sonra. Koch’un „Son-Oghlu" (Sonoğlu)
olarak verdiği bir derebeyin ismi bir yerde ‘Çanoğlu’ (s.10),
başka yerde ‘Son oğlu’ (s.11) olarak Türkçeye
aktarılıyor. „Kumpusarowa-Soliman-Agha"nın
karşılığı acaba ‘Kumbasaroğlu Süleyman
Ağa’ olarak doğru verilip verilmediğini bilemiyorum (s.21).*(20) Tuna Nar Mustafa Agha Türkçede 'Tuna Nam; Mustafa Ağa' diye
çıkıyor (s.109). Derebey yerine sık sık 'ova
bey' veya 'vadi bey' demesi biraz tuhafıma gidiyor.*(21) Sultan Murat II tarafından
getirilen Prusya’lı askeri eğiticiler Prusya’lı olarak Türkçede
verilmiyor (s.31); onun yüzünden çevirmene fazla kızmıyorum; zaten
Alman olarak, tarihi "Türk-Alman dostluğundan" bahsedilmesine
pek alışmış değiliz. Madjaren (Macarlar), çevirmene herhalde garip
gelmişler, çünkü onları 'Madjeren' olarak atarıyor (s.120). „Eine steinerne, aus einem Bogen
bestehende Brücke"
yanlış olarak „yay biçiminde bir köprü" diye
çevirilmiş, halbuki Almancası net bir şekilde bugün hala
sağda solda rastlanan ve ‘kemer köprü’ olarak bilinen köprü tipinden
bahsediyor (s.106). 109. sayfasında Tulica köprüsü
Türkçe çevirisinde eksik olup yapılış senesi de
yanlış veriliyor: 1796/7 yerine 1797/9. Koch, Kaçkar Dağı’nın
adı - onu Ermenice orijinaline biraz daha yakın bir biçimde veriyor
(Khatschkhar) - tam doğru Ermenice’den çevirmiyor da (onu
baş veya kahraman kaya - Haupt- oder Heldenfels - olarak verdi),
Türkçesinde hemen hemen öyle verilmesi (s.90) göze çarpıyor, çünkü
Türkçüler bunu başka fırsatlarda öz be öz Türkçe isimli
olduğunu gösteriyorlar.*(22) Doğal olarak çevirmen özellikle
nebatların isimlerinde zorluk çekti, bazılarını hiç
çevirememiş, fakat 131-132. sayfalarda ot ve meyvelerin
adlarını Lazca verirken, orijinalinde bulunan bir tanesi listede
eksik olmasıyla (pathi - darı) birlikte şu kelimeler de
yanlış veriliyor (ilk kelime Koch’un orijinali, ikincisi çeviri): Oşkuri - çkuri S’xuli (S’chuli) - şuli Buli -
buşi Atampa - litampa Sertali - zertali Nxeri (Ncheri)
- neheri Urseni - urfeni Turguni-Kanto - turguni konda Kontru - kantru Kinsi - Kinst Xromi (Chromi)
- Chroni Liwora - liwona Aslı patlıcan (Asli-Padlischan; Almanca:
Eierfrucht/Aubergine) çevirememiş, Fireng patlıcan (Frenk-Padlischan,
Almanca: Liebesapfel/ Tomate) ise domates yerine patlıcan olarak
verilmiş. Başka yerlerde de Almancası çevrilmediği gibi
kopyaları da yanlış yapılmış: „Läusekraut"
‘Löinkraut’, „Bärenklau" ‘Börenklay’ olmuş (s.17). „Wacholder"
bazı yerde (s.26, 36, 154) doğru olarak ‘ardıç’ diye
çevriliyor, başka yerde ise (s.89) „Akçaağaç olabilir"
yazılıyor. Cypressen (Zypressen, 'selvi ağacı') 'Epperesen'
olarak bozuk bir şekilde veriliyor (s.110), başka bir yerde ise Cypressen
olarak kopya edilip doğru yazısıyla çıkıyor da,
fakat çeviri yok (s.103). 128. sayfasında Bibel’in
’İncil’ olarak çevirilmesi, esasen Müslümanlarda yaygın olan
Hıristiyanlıkla ilgili bilgisizliği simgeliyor. Bibel
‘Eski’ ve ‘Yeni Ahit’ten oluşan ‘Kitabı Mukaddes’tir, İncil
ise ‘Yeni Ahit’in bir kısmıdır. 142. sayfasında Zither (kanun
veya santur) çalgısı ne olduğunu çözemeyince, Türkçede
yalnız ‘çalgı’ diye geçiyor. Bu yapıtın Türkçe çevirisinde yer
alan düzensizlikler ve hatalardan sadece küçük bir bölümünü vermeye
çalıştım. Amaç, eserde sadece dört beş hatanın
bulunmadığını göstermekti. Kırzıoğlu ve onun gibi
çalışanların kelimelere, hatta harflere çok önem verenlerin -
esasen onları bugünkü „Hurufileri" olarak görebiliriz - ve bunlarla
hokkabazlık edenlerin nasıl bu kadar düzensiz
çalıştıklarını burada net olarak görebiliyoruz. Türkiye’de çıkan çeşitli
çevirilerde (maalesef bilimsel çalışmalarda titizlik oldukça
eksiktir) esasen her zaman bol bol düzensiz-liklere rastladım. Fakat
bilimsel bir yapıtın propaganda malzemesi olarak
kullanılmasına sinirlenmemek elden değildir. İşte bu
nedenle, bu makalede doğrusu supabı biraz açmak zorunda
kaldım; bilimle, bilimsellikle bağdaşmayan bu tür
yanlışlıkların ve saptırmaların
yapılmaması ve başka-larına da örnek olmaması için. Kaynaklar üzerinde yapılan bu tür
saptırmaların ve yanlışlıkların, bugünkü Ermeni
"sorunu" propagandasında ortaya konulan tarihi
kaynakların ne kadar güvenilir olduğunu artık herkes kendisi
düşünsün. Kaynakça Arıcı, Muzaffer: Her Yönüyle
Rize
Ankara 1993
Arıcı,
Muzaffer (derleyen)/ Deveci, Tahir (tercüme): Rize Prof. Karl Koch’un 1843-44 Yıllarındaki
Seyahatnamesinin Rize Bölümü Ankara 1995 (2. Baskı) Bellér-Hann, Ildikó: Myth and History on the Eastern Black Sea Coast In: Central Asian Survey, vol.14, no.4 (1995),
s.487-508 Oxford Benninghaus,
Rüdiger: Zur Herkunft
und Identität der Hemşinli In: Peter Alford Andrews (ed.): Ethnic Groups in the
Republic of Turkey, s.475-497 Wiesbaden
1989 Breuste,
Jürgen: Karl Kochs
Forschungsreisen nach Kaukasien 1836-1838 und 1843-1844 In: Georgica, H.6 (1983), S.55-61 Jena/ Tbilissi Dashian, J.V.: La population arménienne de la région comprise entre la
Mer Noire et Karin (Erzeroum) Rapide coup d’œil historique et ethnographique Traduit de l’arménien par F. Macler Vienne 1922 Feurstein,
Wolfgang: Mingrelisch,
Lazisch, Swanisch - Alte Sprachen und Kulturen der Kolchis vor dem baldigen
Untergang In: George Hewitt (ed.): Caucasian Perspectives,
s.285-328 Unterschleissheim/
München 1992 Feurstein,
Wolfgang/ Berdsena,
Tucha: Die Lasen Eine
südkaukasische Minderheit in der Türkei In: Pogrom,
18.Jg., Nr.129 (1987), s.36-39 Göttingen Genel Nüfus Sayımı/ Census of Population
26.10.1975 İdari Bölünüş/ By Administrative Division (Başbakanlık Devlet İstatistik
Enstitüsü/ Republic of Turkey, Prime Ministry, State Institute of Statistics) Ankara 1977 Kırzıoğlu,
Fahrettin: 1461
"Turabuzon" Fethi sırasında Fatih Sultan Mehmed’in Yaya
Aştığı "BULGAR DAĞI" Neresidir ? in: VI. Türk
Tarih Kongresi (Ankara 20-26 Ekim 1961), Kongreye Sunulan Bildiriler,
s.322-328 Ankara 1967 Koch, Karl: Reise im
pontischen Gebirge und türkischen Armenien (Wanderungen
im Oriente während der Jahre 1843 und 1844, Bd.II) Weimar 1846 Koch, Karl: Reise von
Redut-Kaleh nach Trebisond (Kolchis und das Land der Lasen) In: Karl
Koch (Hrsg.): Die Kaukasischen Länder und Armenien - in Reisebeschreibungen
von Curzon, K.Koch, Macintosh, Spencer und Wilbraham (Hausbibliothek für
Länder- und Völker-kunde, Bd.6), s.65-114 Leipzig 1855 Magnarella, Paul: The Hemshin of Turkey: Yayla, a Pasture in the
Clouds In: The World and I, vol.4, no.5 (1989), s.654-665 <aynı makale: Paul Magnarella:
Anatolia's Loom - Studies in Turkish Culture, Society, Politics and Law,
İstanbul 1998, s.183-192> Ritter,
Carl: Die Erdkunde
von Asien 18.Theil,
Bd..IX, Theil 1 (Kleinasien) Berlin 1858 Rosen,
G(eorg): makale: Lasen In:
Allgemeine Encyklopädie der Wissenschaften und Künste (hrsg. von J.S. Ersch/
J.G. Gruber), 2.Sektion, Teil 42, s.164-167 Leipzig 1888
(Reprint Graz 1986) Sakaoğlu,
M. Ali: Dünden
bugüne Hemşin Karadenizden
bir tarih İstanbul
tarihsiz <1990> Sırtlı,
Ali: Doğu Karadeniz
Türklüğü (Gürcüler, Hemşinliler, Lazlar, Çepniler) ve Karadeniz
Fıkraları (Türk
Dünyası Araştırmaları Vakfı) İstanbul
1996 (3. Baskı) Topaloğlu,
İhsan: Bölge
Tarihinde Rize I. cilt (Topaloğulları
Kültür-Dayanışma ve Çevre Koruma Derneği) Trabzon 1998 Wunschmann,
E.: makale: Koch: Karl
Heinrich Emil In:
Allgemeine Deutsche Biographie, 16.Bd. (1882), s.395-398 Berlin
(Neudruck/ yeni baskı 1969) Dipnotları [1] Karl Heinrich
Emil Koch (1809 Ettersberge/ bei Weimar – 1879 Berlin) hakkında bz.:
Wunschmann 1882. Burada sözkonusu olan seyahat 16 Mayıs 1843 Jena’da
başladı ve 30 Ekim 1844 bitti. [2] Kitabı
Almanya’nın en az sekiz büyük kütüphanelerde mevcuttur: Universitäts-
und Stadtbibliothek Köln, Universitätsbibliothek Potsdam, Universitäts- und
Landesbibliothek Halle, Universitäts- und Landesbibliothek Jena, Forschungs-
und Landesbibliothek Gotha, Herzogin Anna Amalia-Bibliothek Weimar,
Niedersächsische Staats- und Universitätsbibliothek Göttingen, Herzog
August-Bibliothek Wolfenbüttel ve ayriyeten Stadtbibliothek Nürnberg
(M.Arıcı’nın elindeki fotokopi oradan temin edilmiş). [3] 1993’te
yayınlanan Muzaffer Arıcı’nın “Her Yönüyle Rize"
kitabının önsözü Kırzıoğlu yazdı, ayriyeten o
kitapta Lazlar’la ilgili bir bölümü de Arıcı sık sık
Kırzıoğlu’na “değerli hocam" olarak
bahsediyor. Aynı çevreden olan Ali Sırtlı (1996, s.34)
Kırzıoğlu’nu söyle övüyor: „... Doğu Karadeniz
Türklüğü’nün yılmaz araştırıcısı,
Karadenizlilerin manevi ATASI, Prof. Dr. Fahrettin Kırzıoğlu
..." Kırzıoğlu’nun saptanmaları Feurstein/
Berdsena 1987, s.38; Benninghaus 1989, s.480-481, 486-487; Feurstein 1992,
s.301; Bellér-Hann 1995, s.491-495 ortaya koydular. Acaba
Kırzıoğlu Kars’a göçetmiş bir Hemşinli olmasın
?! (Sakaoğlu <1990>, s.94, Tahsin Kırzıoğlu diye
Kars’a göçmüş bir Hemsinli’den sözediyor). [4] Bz. dipnot 2. [5] Herhalde onu
vurgulamak için her sayfanın altında “M.Arıcı”
yazılıdır. [6] S.2, 23, 24,
33, 90, 91, 100, 112. İstisnası s.145 ve 108; orada ‘Pontus
bölgesi’ olarak çevirilmiş, demek ki propagandayı bile düzenli
yapılmamış. Koch’la beraber Doğu Karadeniz’de
araştırma yapan Georg Rosen, o dağları
adlandırması konusunda şunu yazıyor: „... Ermeni
platosunun kenarında başlayan, derin Çoruh vadisi ile deniz
arasında uzanan, sert ve çok kesik dağlar ki, yeni coğrafya
onlara ‘Pontik’ (Pontos) ismini verdi ..." (Rosen 1888, s.165, çeviri: R.B.). Uluslararası
yazılarda ‘Doğu Karadeniz Dağları’ hala “Pontic
Mountains” (Pontik Dağları) diye geçiyor (bz. mesala: Magnarella
1989 <1998>, s.183 v.s.). [7] S.13, 30, 31, 86, 97, 114, 149, 156. 3. sayfasında ise dikkat
etmemişler, ‘konstantinopol’ olarak verilmiş. [8] Arıcı 1993, s.4 (dipnot, Kırzıoğlu’nun dipnotu
?); Sırtlı 1996, s.38: „Hemşinlilerin kesinlikle TÜRK
olduklarını ispatlayan önemli bir delil de ‘tulum‘ ve ‘horon’dur."
O kadar basıttır ! İlginç olan tarafı da Arıcı
gibi, Sırtlı da Hemşinli bir köyde dünyaya geldi
(Çayeli-Aşıklar). [9] Koch 1855, s.112 (çeviri: R.B.). Orijinali: „... Hemschin
(Hamamaschen der Armenier), ein sehr gefürchtetes Ländchen, bis zu dem noch
nie ein Türke vorgedrungen sei." [10] Ritter 1858, s.88-89, herhalde Eli Smith/ H[arrison] G.O.Dwight’ten
(Missionary Researches in Armenia, including a journey through Asia Minor and
into Georgia and Persia ..., London 1834) faydalanarak. Orijinali: „...
sollen die Bewohner dieser Hemschin-Thäler, ..., erst seit 200 Jahren dem
Islam aus Druck und Verzweifelung sich unterworfen haben, um der Tyrannei und
den Grausamkeiten der Türken zu entgehen, aber innerlich noch, was sie früher
waren, <s.89> geblieben sein, den christlichen Cultus
beibehalten haben und nur äußerlich dem Koran folgen. Ihre Weiber kennen noch
keine andere Sprache als ihre armenische;..." (çeviri: R.B.) [11] 40 sayfasının karışında olduğu için 41
sayfası kitabı çıkaranların elinde olması gerekirdi;
olmasaydı Çoruh havzası ile ilgili olduğunu da bilemezdiler. [12] S.119-120, 126, 128, 148, 150. [13] Koch 1855, s.89 (çeviri: R.B.). Orijinali: „Es unterliegt demnach
wohl keinem Zweifel, daß Lasen ... und Kolchier ein und dasselbe Volk sind
und daß beide, wie schon gesagt, zum großen georgischen Volksstamme gehören." [14] Koch 1855,
s.94 (çeviri: R.B.) [15] Benzer bir
şekilde: Arıcı 1993, s.39. [16]
Hemşinliler’in İslamlaşması konusunda bkz.: Dashian 1922,
s.32-33; Benninghaus 1989, s.484. [17] 159
sayfasındaki yorumda; Arıcı 1993, s.37. [18] S.35-38.
Köyün bugünkü adı herhalde İspir merkezine bağlı olan
Çayırözü'dür, eski adı GNS 1975 Çabans olarak veriyor, yani
Çobanköy diye bir köy yok oralarda. [19] S.91, 94, 96,
98-99, 102, 105. Hemşinli derebeylerinden olan ağanın
adını Koch başka bir eserde Kumpus-Arowa-Agha olarak veriyor
(Koch 1855, s.112). [20] Sakaoğlu
<1990>, s.81, Kumasar diye bir Hemşinli aile olduğunu
yazıyor. [21] S.127, 128,
132-134, 143. [22]
Topaloğlu 1998, s.63: “Sakalar (Iskit) Türklerinden kalma bir isim”.
Arıcı (1993, s.84): „Kaçkar dağlarına daha eskiden Balkar
dağları diye isim veriliyordu.“ Yani Karaçay-Balkarlar orada bir iz
bırakmış gibi bir teori oluşturuyorlar.
Kırzıoğlu, eski bir Ermeni köyü olan Parkhal’ın (bz.:
Koch 1846, s.98) adını sözcük oyunlarıyla ‘Balkar’
şekline getirip Balkar/ Karaçaylara bağladı (bz.
Kırzıoğlu 1967, s.328). Ritter (1858, s.924), Koch’un
Khatschkar adı için verdiği açıklamasını (‘kahraman
taşı’) yanlış bulup, Bıjışkian’ın
fikirine katılyor. O, her Ermeni’nin bildiği ‘xaçikar’ kelimesini
Kreuzespein (herhalde imla hatası, Kreuzstein olması gerekir)
‘haçlı taş’ olarak açıklıyor. Türkçemi
düzelten arkadaşlara (Ali Duran ve Ali) burada
teşekkür ederim. ©
Rüdiger Benninghaus, 2001 |
|||||||||
|
Hier nun die
Entgegnung auf die Reaktion von Muzaffer Arıcı, die auch – an einer
Stelle aus Rücksicht auf den Webmaster in leicht veränderter Form – an die „Karalahana“-Webseite
geschickt worden ist: Muzaffer
Arıcı’nın 27 Kasım 2001’de Karalahana forumunda yayınlanan
yazısına yanıt Not: M.Arıcı’nın
yazısındaki alıntılar italik ve sarı yazı
karakterleriyle verilmiştir. Sayın
Muzaffer Arıcı, Benim
yazdığım makalem bilmem kaçıncı sefer sizin (daha
doğrusu Kırzıoğlu’nun) saçma sapan teorileri bir daha
ortaya dökmeye size fırsat verdi. Benim eleştirdiğim noktalar
konusunda temelsiz iddialar dışında doğru dürüst
söyleyecek bir şeyiniz yoktu. Tüm
tuhaf teorileriniz hakkında bir şey yazacak istek ve zamanım
yok. Bazı konularda size tarihçiler cevap versinler. Özel
‚cevapları’ esasen Lazlar kendileri vermeliler. Sizi ciddi
almadıklarından maalesef öyle bir lüzumu görmüyorlar. Makalede, kendisini tanıtmadan söze başlıyan
sayın Benninghaus, benim kendisine hediye ettiğim kitabimi, okumaya
bile gerek görmediğini, ama bir Laz arkadaşının
uyarısı üzerine incelemeye başladığını,
giriş olarak belirterek, … Kendi
kendimi övmeme gerek yok. Ayriyeten kendimi nasıl tanıtmamı
istiyorsunuz ? Burada söz konusu olan yazınızda sanki beni
taniyorsunuz gibi, fakat özünde temelsiz iddialar ileri sürüyorsunuz. Sizi ve
çevrenizi tatmin etmek için kendimi casus (hangi devlet veya güç için ?)
olarak mı tanıtacaktım ? Nasıl olsa beni illâ ki öyle bir
kalıba sokmak istiyorsunuz. Bunu da, görebildiğim kadarıyla
genelinde işinize gelmeyen yazılar yazan kişilere (Wolfgang
Feurstein, Ali İhsan Aksamaz ve her halde başkalara da)
yapıştırmaya uğraşıyorsunuz. ‚Siz’ derken,
yalnız sizi değil, aynı şekilde sizin gibi düşünen
Türkçü çevrenizi de kastediyorum. Bana
verdiğiniz kitabı – sağolun, bir şeye yaradı sonuçta
– niye hemen okumadığımı soruyorsunuz. Bir kitabın
orjinali elinizde var iken, siz hemen bir çevirisini mi inceliyorsunuz ?
Ayrıca, kendim bir kitap satın aldığım zaman da, her
seferinde onu okumam. Onu lazım olduğu zamanda okurum. Sizinkini de
gerektiği zamanda okudum işte. Yani, üzülmeyin ve en azından
bunu saygısızlık olarak değerlendirmeyin. Bundan
başka o konuda ahlâk dersine de ihtiyacım yoktur. ... kendi olduğunu kabul ettiği, bir bilim
adamı tarzına yakışmayan ifadelerle, tercümana, derleyen
olarak bana ve bu uğurda çaba
gösteren herkese, hatta bize yardımcı olan bir profesöre hakaret
vari neşriyatta bulunuyor. Hakaret hakkında konuşmak mı istiyorsunuz? Önce şunu
belirteyim: bir piskopata, piskopat dediğimde o bir hakaret değil,
gerçek durumunu anlatmış oluyorum, piskopat olmayan birisine
piskopat dersem, o bir haraket sayılır. Birisi, insanları yazısıyla aptal yerine koymaya
uğraşırsa, çok sert bir tepki gelebileceğini göz önüne
bulundurması gerekiyor. Fahrettin Kırzıoğlu ve onun
müritleri (siz dahilsiniz) yalnız bazı kişlere değil
komple halklara haraket ediyor: Lazlara, Kürtlere, Megrelere, Gürcülere,
Ermenilere, Rumlara ve de Hemşinlilere. Siz ne
yazmışsınız: Lazlar ki, onlarında ataları Türk’tür. … Bunlar Laz’ların atası olur. Atlı ve
göçebe Türk’türler… … eksik bir dil olan Laz’caya … Utanmıyormusunuz
? Bir halkın ve dilinin varlığını inkâr ediyorsunuz.
Dünya bilim adamlarının (linguistler, tarihçiler, etnologlar)
Lazlar hakkında yazdıklarını yalan olarak ilân
ediyorsunuz. Kim kime dil
uzatıyor acaba ? Tahminime göre (her ne kadar Lazcadan az bilgim varsa
da) Lazca, Türkçeye göre çok daha temiz kalmış bir dildir. Türkçe,
ona göre melez bir dildir. Lazca’da ne
eksiktir ? Acaba, yalnız Lazca konuşanlar kendileri ifade edemezler
mi? Çok saçmalıyorsunuz ! Umarım ki, Lazlar size uygun bir cevap
vereceklerdir.
Ama daha beter şeyler ortaya koymak
(yazınızda yaptığınız gibi) size
yakışır galiba… Sizin çevrenizden olan (yani aynı
havayı öten) birisinin bazı lafları bu fırsatta da
sunayım, hakaret ne olduğu daha iyi anlayalım. Ali Sırtlı denilen zat („on parmağında on marifet”, „Karadeniz
fıkraları ustası”, „Ali Sırtlı bu kitapla tatlı
tatlı kendi reklamını yapmaktadır” gibi övmeler kitapta
bulunur) „Doğu Karadeniz Türklüğü
(Gürcüler, Hemşinliler, Lazlar, Çepniler) ve Karadeniz
Fıkraları” kitabında (3. baskı İstanbul 1996) bu tip ‚tatlı’ şeyler söylüyor: Lazların tarihi konusunda bir kitap yazan iki
Sarpi’li Laz (!) yazarına (M.Vanilişi/ A.Tandilava)
„Hemşinliye müslümanlaşmış Ermeni demiş iki Gürcü
alçak.” (s.29) Peter A. Andrews’un çıkardığı ve benim de
uğraştığım „Ethnic Groups in the Republic of Turkey” (Wiesbaden 1989) kitabına „propaganda”, „yalan” ve
„şerefsizlik” gibi kelimeleri buluyor (s.30). „Ahmak Gürcü dangalaklar”
(s.53), „suratsız yaratıklar” ve „alçaklar” (Megreller için, s.56,
57), „pislikler” (Karaçadırlar için, s.57) gibi değişik
halklara yaptığı hakaretlerden başka, „hainler” (s.40),
„alçaklar” (s.29, 31, 40), „boş kafalar”, „soysuzlar” (s.16),
„iftirarların en alçakçası”, „cahil” (s.36) v.s. bu küfürbaz Türkçü
Hemşinli’nin kağıda döktüğü kelimeleridirler.
Görebildiğim kadarıyla Türkçüler başka görüşü olan
kişiler üzerine sık sık attıkları çamurla
bilgisizliklerini ve saçma sapan iddialarını kapatmaya
uğraşıyorlar. Şen Türkçe hariç hiçbir lisanda kullanılmaz. Bu
açık kanıt dahi, sizin olaya ne kadar objektif
bakmadığınızı göstermeye yeter. Ama ne kadar çok dil biliyorsunuz,
maşallah ! En az şunu söyleyebilirim: bildiğiniz diller
arasında Ermenice yok. ‚-şen’ eki hem Anadolu’da (Artaşen/
Ardeşen, Noraşen gibi yerler şu anda aklıma geliyor) hem
Ermenistan’da çok yer adlarında rastlanır. Ayrıca H. Hübschmann: „Die altarmenischen
Ortsnamen” <eski Ermeni yer adları> (Indogermanische Forschungen,
16, Strassburg 1904, s.197-490) eserinin
s.386’ya bakın veya Ermenice bilen birisiyle konuşun. Yine
bilmediğiniz şeyler hakkında konuşuyorsunuz (gerçi siz
sadece Kırzıoğlu’nun sözlerini papağan gibi
tekrarlıyorsunuz). ...sizin gizli emelinizi açığa çıkarması
bakımından, beni rahatlattı. ... yurdumuza gelip gizli, sinsice
misyonerlik yapmayın artık... ... ünlü bir alman profesörunun eseridir... Prof.Koch
Prof. Dr. M.
F. KIRZIOĞLU
Prof. Dr.
Laszlö Rasonyi
Ord. Prof. A.
Zeki Velidi TOGAN
Profesörlerden
doymuyorsunuz galiba. Bu tip otorite düşüncesi yalnız demokratik
bir devlet için zararlı değil, öyle görünür ki eleştiri
yeteneği (ki bu bilimsel çalışmanın temelidir) de yok
etmiştir sizde. Birisi profesör olduğundan her
saçmalığı yutuyor-sunuz galiba ya da başkalarına
(özellikle saf vatandaşlara) yutturmaya uğrasıyorsunuz. Dolayısıyla seviyeli davranmak, bizim bilimle
uğraş verenlere itibarımızdandır. Bay Benninghaus!
Size, muhakkak değer verdiğim için hediye ettiğim kitap, ünlü
bir alman profesörunun eseridir. İsminiz, bir Alman veya Avusturya
vatandaşı olduğunuzu çağrıştırıyor.
Ülkenizin, bir profesörüne dahi dil uzatabiliyorsunuz. Hani
nerede ? Eleştirmek ‚dil uzatmak’ anlamına mı geliyor ? Sizin
amma da acayıp bir araştırma anlayışınız
var, ha. Görüştüğümüz
zaman Alman olduğumu söyledim her halde. Sayfa 89 da ki yazı üzerine,” bu sayfayı
kızgın bir zamanında yazdı demeniz”sizin gizli emelinizi
açığa çıkarması bakımından, beni
rahatlattı. Bana teşekkür edin bari. Gerçi, demek
istediğinizi tam anlayamadım. Burada hangi gizli emelim ortaya
çıkıyor ki ? Prof. Koch S. 89: ”Ermeni kaynakları güvenilmezdir. Kendi
halkı bile bu bildirilere güler. Bunlar tümüyle imha edilmelidir” diye
belirtmiş. Sizden beklenen, yansız düşünceye göre, inceleme
yapsa idiniz, bilhassa bu bölümü makalenizde ele alıp, orijinali ve
tercümesini sitenizde benim belirteceğim gibi yayınlardınız. Koch’un kitabındaki bu bölümü
bıktığımız kadarıyla tekrarlayıp faksimile
olarak bile kitabınızda yayımladınız. Benden daha ne
istiyorsunuz ? Daha tatmin olmadınız mı ? Siz her halde bu
bölüme Kur’an-ı Kerim’den daha çok önem veriyorsunuz. Onun
dışında „Bunlar tümüyle imha edilmelidir“ sözleri ne
Koch böyle yazdı, ne de siz tercümenizde verdiniz. Bu da sizin
kaynakları nasıl kullandığınızın açık
bir göstergesi daha olur. Prof Koch’a “Allah azizlerden eylesin” deyişime
kızmanız, bu ifadesinden olsa gerek. Terside olmayacağı
gibi, bir Türk, sizlerin veya bizlerin zorlaması ile ne Ermeni, nede Rum
olamaz. Biz Anadolu da asırlarca iç içe yaşayarak, bunu
ispatladık. Sizin şimdiki nifak dolu çabalarınız,
yine de biz Anadolu insanlarını bir birine kırdırmaya
hiçbir zaman yetmeyecektir. Makalenizin içeriği ve dolayısıyla
amacı, özellikle bu çabayı yansıtmaktadır. Yine
çok saçma konuşup temelsiz iddialar öne sürdürüyorsunuz. Sizin
dediğiniz olsa benim ne gibi menfatım olacak ki ? Buradan,
bazı çevrelerde yaygın olan bir psikozun etkisi altında
bulunduğunuz ortaya çıkıyor. Buna karşın; Osmanlı dönemi Fatih Sultan Mehmet
zamanın da (azınlıklar için), dilinizde, dininizde,
ticaretinizde serbestsiniz diye fermanlar çıkarılmış,
askerlik yapmaktan da muaf tutulmuşlardır. Osmanlının kendi ırkdaşları Türkler,
azınlıklar uğruna da savaşırken, ülkenin tüm ticari
müesseselerini azınlık Osmanlı vatandaşları
ellerinde tutuyordu ve askere gitmediklerinden dolayı,
çalıştırdıkları ticaret- ve imarethaneler babadan
oğula intikal ederek, süreklilik arz ediyordu. Türkler ticarethane açsa
dahi, ya açan, ya da evlat, harpler de ölerek devamlılık
sağlanamıyordu. Ve bugün için ütopya olan bu olayın,
hesabını yapmadan, herkes bir millet bilinci ile beraberce ve huzur
içinde yaşıyordu. Yani,
o zamanki insanlar TC zamanına nazaran daha hür oldukları
satırlar arasında demek mi istiyorsunuz ? Sultan
Mehmet’ten sonraki çağlar da bir göz atalım mı (Yavuz Selim ve
Alevilere, meselâ, ve değişik zamanlarda gayri Müslimlere
yapılan özel ‚muameler’, v.s.) ? Doğu
Karadeniz’deki ‚gizli Hıristiyanlar’ olayını nasıl
anlamak gerekir ? Toleranstan
mı kaynaklıyordu ? Hemşinli Ermenilerinin bir kısmı
(geri kalanlar Kafkasya’ya kaçtılar) ve Pontos Rumlarının bir
kısmının zorla
Müslümanlaştırıldıklarını da inkâr ediyorsunuz,
fakat bu gerçeğine bu noktada yine bahsetmek gerekir. 19. yy’ın ortasında başlayan
ve I. Dünya Harbında hemen hemen bitirilen Hakkâri Nasturilerin yok
edilmesinden belki haberiniz yok. Ermenilere yönelik 19. yy’ın sonunda
başlayan ve yine I. Dünya Harbında devam edilen
kıyımlardan burada artık bir daha bahsetmek gerekmez. Bunu,
Anadolu’nun doğu yarısında yaşayan
vatandaşların büyük bir kısmı yörelerinden, atalarından
duymuş olabilirler. Yine o devrede Mardin Süryanileri’nin yaşadıkları
‚ferman’ı (soykırımı) unutmayalım, v.s.
Hikâyeler anlatıyorsunuz. İki
halk arasında tarihte öyle bir dostluk yoktu. İlişkiler
hükümet ve asker seviyesindeydiler. İki halk arasında fazla
ilişki yoktu. Almanlar, Türkleri düşündükleri zamanda
Hıristiyan alemini saldırıp işgal etmek isteyen bir halk
akıllarına geliyordu. Bunu Alman halk türkleri ve başka
folklorik kaynaklar yansıtıyorlar, meselâ: Şenol
Özyurt: „Die Türkenlieder und das Türkenbild in der deutschen
Volksüberlieferung vom 16. bis zum 20.Jahrhundert“, München 1972 (doktora tezi
Freiburg/ Br. 1969) Margret
Spohn: „Alles getürkt: 500 Jahre (Vor)Urteile der Deutschen über die Türken”
Oldenburg 1993 (diploma tezi). Onu internette bulabilirsiniz: http://docserver.bis.uni-oldenburg.de/publikationen/bisverlag/spoall93/inhalt.html Türklerin tarihinde hiçbir ırka karşı
düşmanlık yoktur. Allah
Allah! Bugüne kadar nerede bir Ermeni kokusu varsa
fıttırıyorsunuz. Türklerin Ermenilere, Rumlara karşı
olan düşman-lığı, özellikle İslâmcı çevrelerin
Yahudi düşmanlığını inkâr mı ediyorsunuz ? Hemşinli kimliğine gelince: Hemşin isminin
hamamı Şen den geldiğini sizde kabul etmektesiniz. Ama
şen kelimesinin Türkçe olduğunu inkar ediyorsunuz. Şen Türkçe
hariç hiçbir lisanda kullanılmaz. Bu açık kanıt dahi, sizin
olaya ne kadar objektif bakmadığınızı göstermeye
yeter. Eğer, Hamam ismi başka bir kavim mensubuna ait olsa
idi,”şen” eki de o lisanda tarih sayfalarına girerdi. O
kişinin asıl adı Hamam Beg dır. Buda öz Türkçe bir isimdir.
Yukarıda
size verdiğim yanıta şunu da ekleyeyim siz ne kadar objektif
bakmadığınız konusunda güzel bir örnek veriyorsun.
Bilmediğiniz (ve bilemeyeceğiniz) bir şey ortaya attıktan
sonra ona ‚açık kanıt’ diyorsunz. Belki
yanılıyorum, ama şimdiye kadar ‚hamam’ kelimesinin Arapça
olduğunu düşündüm. Bunun dışında ne kadar az
etnografik/ coğrafik bilginiz olduğu da burada belli oluyor. Bir
topluluğun şahıs isimleri başka dillerden geldiğini
hiç düşünmediniz mi (yalnız Türkiye’de kullanılan isimlere
bakın) ? Ayrıca dünyada pek çok yer isimlerinin değişik
dillerden geldiğini bilmiyormusunuz ? Yalnız Türkiye’den bir sürü
örnek bulabilirsiniz. Hemşin insanlarına gelince, sahil ve iç kesimde
oturanlar olarak ikiye ayırabiliriz. Sahil kesiminde oturanların
ataları, Türk olarak tevratta dahi kabul gören, Torgaman’ un(Türklerin
atası) 8.ci oğlu (A)Las –tir. Bu tevratta gayet açık olarak
yazılıdır. Hani nerede ? Öyle teorileri öne sürdürebilmek için Tevrat’ı orjinalinde mi
(İbranice, kısmen Aramice) okudunuz ? Doğu Hemşinli dediğimiz Artvin-Hopa
hemşinlileri ise, kıpçak Türkü Ermeni, Gürcü ve Laz
karışığı olan bir topluluktur. Osmanlıdan,
batı Hemşinindeki azınlıklar gibi, bunlar göç etmek için
izin talebinde bulunmadılar. Bunlar yukarda sayılan kaim lisanlarının
karışımından meydana gelmiş bir dili
konuşurlar. Acaba sayın Benninghaus, biz Avrupalının
gizli emellerinden Erzurum’u-Kars’ı kurtardığımız
için serhat diyarı, Maraş, Antep, Urfa’yı
kurtardığımız için bunların başına Kahraman,
Gazi, Şanlı isimlerini neden koyduğumuzu hiç düşünüp,
araştırdınız mı?
Yeter artık; Rum ve Ermeni
vatandaşlarımızı bizimle dalaştırmak,
çatıştırmak için yurdumuza gelip gizli, sinsice misyonerlik
yapmayın artık. PKK ile işbirliğiniz binlerce Kürt ve
Türk kardeşlerimizin canına mal oldu. Yeter
artık, sizin temelsiz saçma sapan iddialarınızdan
bıktık. Sizi, bu sözü geri almaya ve bunu ispatlamaya
çağırdım. Yeteri kadar zamanınız vardı. Ama siz
bugüne kadar her hangi bir yanıt vermediniz. Bu, sizin
ahlakınız ne düzeyde olduğunu açıkça gösteriyor. TC-PKK
savaşında ölenler konusunda hükümetlerinizden hesap sormanız
gerekir, benden değil. Şimdi Apo’nun havası alındıktan
sonra, işsiz kaldınız. Bu sefer Karadenizde de aynı
kargaşayı yaşatmak istiyorsunuz. İşsiz
kalan TC’nin bazı kesimler, ki onlar PKK’yi inşa etmeye
çalıştılar ve kendi amaçları için kullandılar.
Apo’nun MİT’le ilişkisi olduğu bir sır değil
artık. Apo’nun birden bire ‚yakalanması’ da bir tesadüf
değildir. Fakat
sizin şüphelendiğiniz (esasen bunu bir gerçek olarak
gösteriyorsunuz) işlerle meşgul olsaydım, yeteri kadar
meşguliyetim olurdu. Ülkemizde Ermeni, Kürt, Laz diye hiçbir ayrım
yoktur. Hepsi Türk vatandaşı olarak aynı haklara sahitirler. Kimi
kandırmak istiyorsunuz ki ? Aynı haklara sahip olsalardı kendi
dillerini sözlü ve yazılı olarak serbestçe kullanabilirlerdi.
Askerlerde yüksek rütbeli bir gayri Müslime rastladınız mı hiç
? Eğer Avrupalı olarak iş
bulamıyorsanız, kendinize karalahana da değil, kartofel diye
bir internet sitesi açarak orda yer arayın. Şimdi
çocuk gibi konuşmaya başladınız. Bilim alanımı
siz mi çizeceksiniz ? Belli ki yabancıların Türkiye’de özellikle etnolojik
araştırmalar yaptıkları zaman rahatsız oluyorsunuz,
çünkü saçmalıklarınız ve yalanlarınız Türkiye’nin
sınırları içerisinde kalmıyorlar ve
kandırabildiğiniz saf vatandaşlarınız alternatif
şeyler de okuyabiliyorlar. Bilimsel çalışmalar devletlerin hudut-larıyla
sınırlanamaz, bunu kabul edin artık. Zira Türkiye’deki yazarlar, tarihi
araştırmalar sizlerinkiler gibi zengin değilller. Benim
zengin olup olmadığımı nereden biliyorsunuz ? Yine de
bilmediğiniz şeyler hakkında konuşuyorsunuz. Bu, herhalde
sizin özelliğinizdir. Yazılarınıza bu açıdan bakmak
gerekir. Biz Aziz, Prof. Karl Koch’un bu muazzam ve gotik
Almanca eserinin tamamını ne getirecek, nede tercüme ederek
bastırabilecek kadar varlıklı değiliz. Elde
edebildiğim fotokopiler kadarı ancak hocadan hocaya Almanya’da
okumuş eski talebelere, elden ele defalarca
dolaştırılarak incelettirildi. Ülkemizde ziyarete gelen bir
Alman dahi bu metinleri latin harfine çeviremeyeceklerini söylediler. Benim
yaşımda (47) olan Almanlar’ın çoğu bu eski yazıyı
okuyabilir. Ondan büyük
bir olay yaratmayın. Mademki sizin Alman
tanıdığınız, kitabın bir kısmını
fotokopi edip size gönderdi, geri kalanını da ondan
isteyebilirdiniz, eğer işi ciddiye alsaydınız. Tüm
Karadeniz bölümünü çevirdirmediğinizi yorum makalemde yazdım, esas
Karadeniz bölgesinin (daha doğrusu sahil kısmı)
dışında kalan (İspir, Yusufeli) bölümünden ise bir
kısmını verdiniz. Demek ki pek tutarlı
davranmadınız.
Ne demek „okunamamış kısımlar” ? Biz el
yazılar hakkında konuşmuyoruz ki. Tahir bey ‚Fraktur’
dediğimiz yazıyı okuyabilir. Olmasaydı kitabı
çeviremezdi. Bazı düzensizlikler (veya isterseniz ‚eksikler’) var,
doğru, onun dışında ise bazı bölümlerde
maksatlı işlenen sahtekârlıklar ve sansür bulunduğunu çok
açık ortada. Koch’un kitabının baş sayfasını
faksimile bile verirken „türkischen Armenien”(i) silmişsiniz. Ona eksiklik
demek mi istiyorsunuz ? Buna‚ ‚burası Türkiye’ diye bir yanıt
vermek isterseniz, sizin korkunuzu bir yerde anlarım da, fakat o zaman
sussaydınız daha iyi olurdu. Kimse sizi bu kitabı çevirtmeye
zorlamamış her halde, yoksa ? Her nedense, makalenizden anladığım kadarı
ile sizde Türk kimliğine karşı bir antipati var. Siz
sadece siyah-beyaz renkleri tanıdığınızı
gösteriyorsunuz. Gerçi bu tip ilkel düşünce yalnız sizden
değil, kustuğunuz kadarıyla Almanya’da çıkan Hürriyet
gibi gazetelerde sürekli görebiliriz. Meselâ, Kürtlerin temel insan
haklarını savunan illâ ki Apocu, bölücü v.s. olması gerekir.
Benim insanları aptal yerine koyan ve aldatan, bilim adına siyaset
yapan, tarihi değiştirmeye uğraşan, bir halkın varlığını
inkâr eden ve aşırı bir milliyetçiliği savunanlara
karşı antipatim var; kim bu tip şeyler yapacak olursa, Türk,
Kürt, Alman v.s. ‚Ne mutlu Almanım diyene’ ve ‚ne mutlu Türküm diyene’
sözler aynı şekilde midemi bulandırıyor, çünkü onun kötü
ve zararlı neticeleri Almanya’nın tarihinde ve Almanya’nın ve
Türkiye’nin bu gününde görüyorum. Bu
tip şeylere karşı çıkmayı bir insanlık görevi
olarak görüyorum. Türkiye de benim çalışma alanım olduğu
için beni o ilgilendiriyor ve Kamerun, Nicaragua veya bilmem hangi devleti
değil. Türkiyeye ilgim olduğu için Türkçeyi de söyle böyle
öğrendim. Türkiye veya Türklere karşı bir antipatim
olsaydı bunu her halde yapmazdım. Bizler ise Anadolu’da, kökleri farklı milletlerden
geldiğimizden dolayı, kendi kimliklerimizden gurur ve şeref
duyarız. işte bu, bizim şanlı ve güçlü Anadolu
insanları mozaiğimizi oluşturur. Mühim olan insan olmak unsuru
ve birbirine tahammül edebilmektir. Bir yabancı olarak hiçbir zaman
anlayamayacağınız sırrımız, işte budur. Allah
Allah. Türklerden ve gayri Müslimlerden başka hangi milleti kabul
ediyorsunuz ki ? Siz
bile her ne kadar akraba olan (yani Türkiye’yi ‚bölmek’ istemeyenler) fakat
Türk olmayan Azerileri, Özbekleri, Kırgızları, Uygurları,
Tatarları, ve Karaçay-Balkarları tek tek ayrı bir millet
olarak kabul etmeyip hepsine ‚-Türkleri’ diyorsunuz. Bırakın Türki/
Türkik gruplardan olmayanları; onları tek tek
‚Türkleştiriyorsunuz'. Bu sır sizde kalsın artık. Eserimizde, bir çok yer isminin amaçlı olarak
değiştirilmiş olduğunu ileri sürerek, bundan politik
netice arzu ettiğimizi, yazıyorsunuz. Halbuki aziz Prof. Koch,
kitabına isimleri ona söylendiği gibi geçmiş ve bizde
bunları motomot aynen tercüme ederek yazdık. Ya
makalemi doğru dürüst okumamışsınız ya da
kafanızın bunu anlamak gücü yok. Ayrıca sayın prof. Koch bizzat adı geçen yerleri
gezerek, ve yaşayanlarla temas ile bu eseri bir
araştırıcı seyyah olarak kaleme almıştır.
Ve eser tümüyle dürüst ve kendi içinde tutarlıdır. Dolayısıyla buna her hangi bir ilave hemen
sırıtır. (sizin makalenizde olduğu gibi.) Asgari, böyle
bir konuya geniş ilgi duymuş olmanızdan dolayı sizinle
tanışmak isterim. Ve size empoze edildiğine
inandığım batılı, iyi niyetle gerçeğe çevirmek
üzere tartışmaya hazırım. Beni bir terör örgütünü desteklemekle
suçladıktan sonra tanışmak ve tartışmak mı
istiyorsunuz ? Kusura bakmayın, bana 2+2=5 diye söyleyenlerle (Apocular
dahil) yeter kadar tartıştım. Canım sıkılmaya
başladı. İdeolojik gözlükle işlere bakan kişilerle
tartışmak istemiyorum artık. Ne söylesem (ya da başka
birisi söylese) boşu boşuna söylenmiş olduğu nihayet
anladım. Bir şey getirmez. Benim yapabileceğim sadece şu:
başka insanları bu tip propaganda ve demagojilerden uyarmak. Ancak şimdilik size tavsiyemiz;
Lütfen, Anadolu’muz da huzur içinde yaşadığımız
vatandaşlarımızla aramıza bölücülük kokan masallarla
nifak sokmaya çalışmayınız. Güneydoğu Anadolu da
olduğu gibi, Doğu Karadeniz’de de huzurumuza kast etmeyiniz. Biz
artık ölmek değil, huzur içinde yaşamak istiyoruz, tüm
insanlar ve insanlık gibi. Ecdadınıza rahmet ! Öyleyse bırakın sizin
başka Türkiye’li halklara yaptığınız hakaretler ve
kışkırtmaları ! Sizin bu dileğiniz hiç
inandırıcı değil. Güneydoğu Anadolu’daki olaylar ben
mi yarattım yoksa TC hükümetlerinin yanlış siyaseti mi ? 1)Prof. Dr. M. F. KIRZIOĞLU, … Midemi
bulandırıyorsunuz. ... ANTHONY BRYER, İslam tarihi profosörü, Birmigham
Üniversitesi Öğretim görevlisi, Çepniler Sayfa 193-(1962) Bilmediğiniz
şeyler anlatıyorsunuz. Anthony Bryer, İslam tarihi profesörü
değil, ‚Centre for Byzantine, Ottoman and Modern Greek Studies’te
‚Byzantine Studies’ (Bizans etüdleri) emekli profesörüdür. Bryer’in
‚Çepniler’ başlıklı ve 1962’de yayımlanan bir
yazısına rastlamadım. Bunu nereden çıkardınız ?
Her halde yanlış kaynak veren birisinin yazısını
kontrol etmeden tekrar-lıyorsunuz gibi geliyor. Prof. Karl Koch(Wanderungen, im Pontischen Gebirge reisen
)Weimaier 1846, sayfa 89’da çok ilginç bilgiler veriyor. Bilgi
değil, önyargılı düşüncesini ortaya koyuyor. Her halde
yalnız bu bölümü için kitabı çevirdirdiniz. Bu bölümden haber
aldığınız zamanda sizin için her halde kurban
bayramı ve şeker bayramı aynı günde rastlamış. Onun
dışında meşhur Weimar şehrinin ismi olduğu gibi
kalsın (yani Weimaier değil). Yer adlarının
değiştirmesinin ihtiyaçlarımız yok. 6) Gürciyatçi
M.Brosset: Çanarlar için: (Bunlar Laz’ların atası olur. Atlı
ve göçebe Türk’ türler, Kaşkar’dan taht kavgası yüzünden
kaçtılar. Gürcistanin Kür nehri bölgesine yerleştiler. Orbel
Dolaylarını yurt edindiler.M.Ö. 360 senelerinde Gürcistani Perslere
karşı iyi korudular)diye bahseder.
Bu
tahmin ancak sizin çevrenizde bulunuyor. Gelenek, görenek ve namusa değer vermeleri
bakımından Gürcülerle karıştırılamazlar. Yani,
Gürcülerin namussuz olduklarını mı söylemek istiyorsunuz ? Gürcülerin baskısı bunların yalnız
dillerini etkiledi. Öyleyse,
Lazca’nın ne Gürcüce ne de Türkçe olan, fakat yine Kartvel (Güney Kafkas
dil grubu) dillerinin özelliğini taşıyan noktaları
nasıl oluşmuş ? Niye Lazlar Gürcüce konuşmuyorlar ?
Kuşkusuz birbirine yakın olan halklar arasında dil ve kültür
bakımında etkilemeler var. Böyle etkilemeleri ‚baskı’ olarak
değerlendirilmesi ise gerçeği saptırıyor. Bu tür
baskılara özellikle 20. yüzyılda rastlanır (Sovyetler
Birliği zamanında ve sonrasında). Bu yönde, Lazlara özellikle
azınlıkta kaldıkları bölgelerde uygulanan baskılar
Gürcüler tarafından değil, TC tarafından uygulandı.
Okulda Türkçe yerine Lazca konuşan ilkokul talebelerinin dövülmesini hiç
duymadınız mı ? Rize yöresinin diğer bölümlerine yerleşen
Türk ırklarına mensup olan Kıpçaklar, Kırgızlar, ... Kırgızların
doğu Karadeniz’de ne işleri vardı ? Eğer gerçekten
Kıpçakların dilinin yörede konuşulan şiveye etkisi varsa
bu dememektir ki Kıpçaklar oraya yerleşmişlerdir. Kür nehri dolaylarında az oturduklarından dil
bakımından etkilenmediler. Ana dilleri olan Türkçeyi Karadeniz
dolaylarına kadar taşıyabildiler. Askuroz. Aspiroz gibi dere isimlerini buna örnek
gösterebiliriz. Bu kelimelerin kökü Askur, Asper olup, Türkçedir. Rumlar
sonlarına –es,-os gibi ekler getirerek dillerine benzetmeye
çalışmışlardır. Her
halde Adem ve Havva da Türktüler. Böyle iddiaları nasıl
ispatlayabilirsinz ? Müneccim Başı da eserinde Brosset’in
iddiasını doğrular bir beyanda bulunuyor. Milâdi senelerde
Oğuz kaan Kafkasya’da yaşamıştır.
Iran’lıların Avrasyap dedikleri Bu Ulu Türk Hükümdari Oğuz
Kaan’nın Uruğu batıya göçmüştür. Barkal
dağlarının Karadeniz Bakarlarında yaşayan Türkmenler
60 000 kişi ile Tao’ya akın ettiler.(Bu akın 1301
yılında olduğuna göre, demek ki bu yıllarda 60 bin asker
çıkaracak kadar Türkmen nüfusu Doğu Karadeniz’de vardı. )
İskitler ,nasıl tartışmasız Türk ise
Uygurlar ,Guzlar, Kumanlar, Kıpçaklar, Kırgızlar, Peçenekler de
Türk’dürler. C. Cahen gibi bir profesör, İskitlerin dahi dahi Türk
olduğunu tartışmasız kabul ettiğine göre miladi
senelerden daha önce Rize dolaylarına Türlerin geldiği kesinlik
kazanır. Cahen, İskitleri gerçekten Türk olarak
göstermişse, saçma bir şey yazmıştır. Herhangi bir
ansiklopediye bakın, İskitlerin Doğu İrani, yani
Hint-Avrupa’lı bir halk olduğunu okuyabilirsiniz. Belki Türk
ansiklopediler başka bir şey yazarlar (ki onda da pek emin değilim),
fakat bu ancak Türkiye’ye özgü bir görüş. Müslüman Türkler azınlıklara
hiçbir zaman dil ve din yönünden baskı yapmadıklarına göre
yöremizde Türkleşmiş azınlık olamaz. Baskı
olsaydı en önce İstanbul’daki azınlıklara yapılırdı,
sonra eksik bir dil olan Laz’caya da yapılırdı. TC zamanında bile askerlik yapan gayri
Müslimlerden kaç kişinin zorla sünnet edildiklerini hiç
duymadınız mı ? Halkın çalgısı kemençe, davul, tulumdur. Bu
çalgılar tamamen Türk çalgılarıdırlar. Acaba iddia
edildiği gibi dilinizi, dininizi değiştirdikten sonra bu
çalgıları da muhakkak öğrenin diye baskı mı
yapıldı?Hiçbir Ermeni’nin yada Rum’un tulum, kemençe
çaldığı veya dininden döndüğü görülmemiştir. Siz yanlış bir teori üstünde
başka teori üretiyorsunuz. Kemençe bir kere Türkçe bir kelime değil,
Farsçadan geliyor. Onun dışında Yunanistan’a zorla göç eden
Pontos Rumları’nın kemençe ve tulum çalmadıklarını
mı bize anlatmak istiyorsunuz ? Madem ki sizce her iki müzik aleti Türk
malıdır, niye onlar Anadolu’da pek yaygın değildir ve
özellikle ‚katı’ Türk bölgelerinde bulunmuyor ? Siz her halde hala bu saçma sapan Türk dil
teorisi ruhunda yaşıyorsunuz. Her taşın altında
Türklerden bir iz bulmaya uğraşıyorsunuz. İngiltere’de,
İrlanda’da, Almanya’da, Çekiya’da, Balkanlarda, İberya yarım
adasında, Kuzey Afrika’da ve bilmem daha nerede tulumun çesitleri varsa
hepsi Türkler’den alındığını anlatmak mı
istiyorsunuz ? – O kadar basit masallarla dünyayı güldürmeyin ! Sürmene, Of, Çaykara, Tonya, Maçka’da Pontos
Rumcasını konuşanların durumu nasıl anlamak gerekir
? O konuda Konstantinos Fotiadis’in kitabını („Die Islamisierung Kleinasiens und die Kryptochristen“, Tübingen 1985,
doktora tezi) size tavsiye ederim. 13)Lazlar ki, onların da ataları Türk’tür.
Komşuları Gürcülere Gürcü, Megrellere Megrel, Türklere de Türkçe
konuşanlara da SU MEĞHI derler: üç yel, üç kol/üç ok
manasını taşır. Yani bu deyim Türkçe
konuşanların tümüne şamil olup, Oğuz boyunun Üç oklar
grubunu bize gösteren en kuvvetli delildir. Lazlara da mı böyle söyleyin
diye baskı yapıldı.?KOÇ HEYKELİ. Koç, koyun, teke
heykelleri Türk Ata mezarlının bir simgesi olduğu
tartışmasız ispatlanmıştır. Çamlı
Hemşin’de bulunan Koç heykeli burada asırlarca evvel bir Türk Ulu
Atasının varlığına ve buraların sahibi
olduğuna dair en kuvvetli delildir. Sizin öne
sürdüğünüz iddialar hep ‚tartışmasız’ oluyorlar galiba. Öyle olunca, sizinle ne tartışabiliriz ki ?
Bu koç heykelli mezarlar ‚öz be öz Türk’ olsalar, bunları Anadolu’nun
her tarafında ve özellikle Türklüğün çok ağır
‚bastığı’ bölgelerde bulunması gerekirdi. Bildiğim
kadarıyla öyle değildir. En geç Türklerin
hükümdarlığı altına düşen Dêrsim bölgesinde
özellikle koç heykelli mezarlar bulunuyor. O bölgeye özellikle bugüne kadar
görülen Ermenilerin kültürel etkisi var. Rahip Gevond, İslam fetihlerini
anlatırken: Hemşin’lilerin atalarının önce Göle
dolaylarına yerleştiklerini, sonradan Acaristan ve Çoruh bölgesine
inerek ,Çoruh’u karşıya geçtiklerini anlatır. Ayrıca, din
yüzünden İran’dan ayrılan bu Türk boyu insanlarının
kuvvetli Hristiyan olan Bizans kralı VI.KONSTANTİN tarafından
himaye edilerek şimdiki Hemşin toprağına
yerleştirildiklerini kaydeder.(Hemşin toprağını mülk
olarak Oymak beyi Hamam Beg’e verdi) der. 4-5-6-7 y.y. yazılan Ermeni
kaynakları Hemşin’lileri anlatırken, Turani kökenli
olduklarını belirtirler. İşlerinize geldiklerinde
Ermeni kaynaklarına güveniyorsunuz. Bu
kaynakları bir gösterin bakalım. Eski binalarda ,yayla evlerinde, değirmenlerde, kurt ve
koç başlarına rastlanır. Bütün bu saydıklarımız
Türklere ait olup başka hiçbir milletçe sahiplenemezler... O
konuda yalnız bir tek örnek vereyim: meselâ Ermenistan’daki Yezidi
Kürtlerinin mezartaşlarında çok koç başlarına
rastlanıyor diye duydum. Madem
ki bana bir tavsiyede bulundunuz, ben de sonuçta size, sayın
Arıcı, bir şey tavsiye etmek istiyorum: Bu ‚yazarlık’
işini bırakıp arıcılıkla
uğraşsanız daha faydalı bir iş yapmış
olursunuz, hiç olmazsa saçma sapan, uyduruk şeylerle beyinleri
karıştırıp insanların huzurunu bozmamış
olursunuz. Türkçemi
düzelten arkadaşlara (Ali Duran ve Yüksel) burada teşekkür ederim. Rüdiger
Benninghaus Ocak/
Januar 2003 |
|||||||||
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|||||||
|
|
Seite
eingerichtet: 10.September 2001 Zuletzt ergänzt: 17.Mai 2007 |
|
|||||||
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|||||||
|
|
Besucher seit
6.10.2007 (neuer Zähler): |
|
|||||||
